راهنمای خدمات حقوقی و وکیل در کانادا برای ایرانیان

مقدمه

سیستم حقوقی کانادا بر اساس Common Law (در همه استان‌ها به جز کبک) و Civil Law (در کبک برای قوانین خصوصی) است. برای ایرانیان، درک این سیستم و دسترسی به خدمات حقوقی مناسب ضروری است. کانادا سیستم حقوقی شفاف، قوانین واضح و دسترسی خوب به عدالت دارد. وکلا توسط انجمن‌های Law Society استانی تنظیم می‌شوند.

ساختار سیستم حقوقی

سطوح قضایی

Federal فدرال:

• Supreme Court of Canada دیوان عالی کانادا (بالاترین)
• Federal Court دادگاه فدرال
• Tax Court دادگاه مالیاتی

Provincial/Territorial:

• Court of Appeal دادگاه تجدیدنظر استانی
• Superior/Supreme Court دادگاه عالی استانی (پرونده‌های بزرگ)
• Provincial Court دادگاه استانی (پرونده‌های کوچک‌تر)

تخصصی:

• Small Claims Court دعاوی خرد (تا $35,000 انتاریو، $5,000 BC)
• Family Court دادگاه خانواده
• Landlord and Tenant Board اجاره
• Human Rights Tribunal حقوق بشر

نهادهای نظارتی

انجمن‌های وکلا:

• Law Society of Ontario
• Law Society of British Columbia
• Law Society of Alberta
• و غیره برای هر استان

وظایف:

• صدور مجوز وکلا
• نظارت بر رفتار حرفه‌ای
• رسیدگی به شکایات
• تضمین استانداردها

انواع وکلا و تخصص‌ها

وکلای تخصصی

Immigration Lawyers:

• ویزا، اقامت، تابعیت، پناهندگی
• هزینه: $1,500-10,000+ بسته به پیچیدگی

Family Lawyers:

• طلاق، حضانت، نفقه
• هزینه: $250-500/ساعت

Criminal Defense Lawyers:

• دفاع در دادگاه کیفری
• هزینه: $2,000-50,000+ بسته به پرونده

Employment Lawyers:

• اخراج، تبعیض، قراردادهای کار
• هزینه: $300-600/ساعت

Real Estate Lawyers:

• خرید/فروش خانه، رهن
• هزینه: $1,000-2,000 (Flat Fee)

Corporate/Business Lawyers:

• ثبت شرکت، قراردادها
• هزینه: $300-700/ساعت

Personal Injury Lawyers:

• حوادث، مسئولیت
• معمولاً Contingency Fee (۳۰-۴۰٪ از جبران خسارت)

Tax Lawyers:

• مسائل مالیاتی پیچیده
• هزینه: $400-800/ساعت

Paralegals

در انتاریو، Paralegals مجوزدار می‌توانند در موارد محدود نمایندگی کنند:

• Small Claims Court
• Provincial Offences (جرایم جزئی)
• Landlord-Tenant
• هزینه کمتر: $100-250/ساعت

نکته: فقط در انتاریو Paralegals تنظیم می‌شوند. سایر استان‌ها ندارند.

چه زمانی به وکیل نیاز دارید؟

موارد ضروری

حتماً وکیل:

• Criminal Charges اتهامات کیفری (حتی جزئی)
• Serious Family Issues طلاق پیچیده، حضانت
• Immigration Issues مسائل پیچیده مهاجرت (رد، اپیل)
• Real Estate Transactions خرید/فروش ملک
• Will and Estate Planning وصیت‌نامه و برنامه‌ریزی ارثیه
• Business Formation ثبت شرکت
• Employment Termination اخراج با Severance
• Serious Accidents حوادث جدی با خسارت بزرگ

گاهی مفید

• قراردادهای مهم
• اختلافات کاری
• مسائل Small Claims (اما می‌توانید خودتان)
• Immigration ساده (اما می‌توانید خودتان)

احتمالاً نیازی نیست

• Traffic Tickets جرایم رانندگی جزئی
• اجاره ساده Landlord-Tenant
• Small Claims کوچک

چگونه وکیل پیدا کنیم؟

منابع معتبر

Lawyer Referral Services:

• Law Society Referral Service: مشاوره رایگان ۳۰ دقیقه
• Lawyer Referral Service (BC)

آنلاین:

• Canadian Lawyer Directory
• FindLaw Canada
• CanLaw

توصیه:

• از دوستان/خانواده
• جامعه ایرانی
• Settlement Agencies برای مهاجران

معیارهای انتخاب

بررسی کنید:

• Specialization: تخصص در حوزه موردنیاز شما
• Experience: سابقه کار (۵+ سال بهتر)
• Reputation: نظرات آنلاین، توصیه‌ها
• Fees: شفافیت هزینه، قابل پرداخت
• Communication: پاسخگویی خوب، زبان مشترک
• Location: دسترسی آسان
• In Good Standing: بررسی با Law Society

چک کردن وکیل:

• Law Society of Ontario Lookup
• Law Society استان خود

ملاقات اولیه و مشاوره

آماده‌سازی

قبل از ملاقات:

• خلاصه وضعیت بنویسید
• تمام مدارک مرتبط جمع کنید
• سؤالات خود لیست کنید
• تایم‌لاین رویدادها تهیه کنید

در ملاقات:

• کاملاً صادق باشید (Attorney-Client Privilege محفوظ است)
• یادداشت بردارید
• سؤالات بپرسید:

* What are my options? گزینه‌ها چیست؟ * What's the likely outcome? نتیجه محتمل؟ * What's the timeline? زمان‌بندی؟ * What are the costs? هزینه‌ها؟ * What do I need to do? وظایف من؟

Retainer Agreement

قرارداد کتبی با وکیل که شامل:

• Scope of Work حدود کار
• Fees هزینه‌ها (ساعتی، Flat، Contingency)
• Billing شیوه صورت‌حساب
• Retainer Deposit پیش‌پرداخت
• Termination شرایط خاتمه
• Dispute Resolution حل اختلاف

همیشه قبل از امضا دقیق بخوانید!

ساختار هزینه‌های حقوقی

انواع Fee

Hourly Rate:

• رایج‌ترین
• $150-800/ساعت بسته به تجربه و حوزه
• صورت‌حساب معمولاً ماهانه
• شامل: تحقیق، ایمیل، تلفن، دادگاه

Flat Fee:

• برای کارهای استاندارد
• مثلاً: Real Estate ($1,500)، Will ($500-1,000)
• مبلغ ثابت صرف‌نظر از زمان

Contingency Fee:

• معمولاً Personal Injury
• فقط اگر برنده شوید: ۲۵-۴۰٪ جبران خسارت
• اگر ببازید: هزینه‌ای نیست (اما ممکن است Disbursements بپردازید)

Retainer:

• پیش‌پرداخت (مثلاً $5,000)
• از آن کسر می‌شود
• باید Replenish کنید

هزینه‌های اضافی

Disbursements:

• هزینه‌های خارج از حق‌الوکاله: Court Filing Fees، Courier، Photocopies، Expert Witnesses
• جداگانه صورت‌حساب

HST/GST:

• مالیات ۱۳-۱۵٪ (بسته به استان) بر خدمات حقوقی

نمونه هزینه‌های معمول

Immigration:

• Express Entry DIY: $2,300-3,000 (فقط فی دولتی)
• با وکیل: $5,000-15,000

Family Law:

• طلاق توافقی ساده: $2,000-5,000
• طلاق پیچیده دادگاهی: $15,000-50,000+

Real Estate:

• خرید/فروش خانه: $1,000-2,500

Criminal:

• DUI: $5,000-15,000
• جرایم جدی: $25,000-100,000+

Small Claims:

• Self-Represented: $100-500
• با Paralegal/Lawyer: $1,500-5,000

Legal Aid (کمک حقوقی رایگان)

برای افرادی با درآمد کم، Legal Aid Ontario و سایر استان‌ها خدمات رایگان یا ارزان ارائه می‌دهند.

واجد شرایط

بسته به درآمد:

• انتاریو: کمتر از $22,720 (فرد واحد) یا $37,069 (خانواده ۴ نفره)
• BC: کمتر از $28,500 (فرد) یا $39,000 (خانواده)

پوشش:

• Criminal Defense دفاع کیفری
• Immigration and Refugee پناهندگی
• Family Law خانواده (محدود)
• کودکان و جوانان

استثناها:

• Civil Cases دعاوی مدنی (معمولاً پوشش نمی‌دهد)
• Real Estate املاک
• Business تجاری

درخواست

• Legal Aid Ontario
• Legal Aid BC
• Legal Aid استان خود

خدمات حقوقی رایگان و ارزان

Pro Bono Services

بسیاری وکلا ساعاتی رایگان ارائه می‌دهند:

• Pro Bono Ontario
• Access Pro Bono BC
• Community Legal Clinics کلینیک‌های حقوقی جامعه

Community Legal Clinics

کلینیک‌های غیرانتفاعی برای مسائل خاص:

• Landlord-Tenant
• Employment
• Social Benefits
• Immigration (محدود)

رایگان یا ارزان برای افراد کم‌درآمد.

Self-Help Resources

آنلاین:

• Steps to Justice اطلاعات حقوقی ساده
• CLEO (Community Legal Education Ontario)
• JusticeNet برای درآمد متوسط (Sliding Scale)

کتابخانه‌های حقوقی:

• Great Library (Osgoode Hall، تورنتو)
• کتابخانه‌های دانشکده حقوق دانشگاه‌ها
• منابع رایگان

Duty Counsel

در دادگاه‌ها، وکلای مجانی حضور دارند برای مشاوره فوری:

• Criminal Courts
• Family Courts
• رایگان
• مشاوره کوتاه در همان روز

مسائل حقوقی رایج برای ایرانیان

مهاجرت و تابعیت

موارد:

• درخواست ویزا، PR، Citizenship
• رد شدن و Appeal
• Sponsorship خانواده
• Refugee Claims پناهندگی

توصیه: برای موارد ساده می‌توانید خودتان، برای پیچیده وکیل بگیرید. احتیال Immigration Fraud:

• از "مشاوران" غیرمجاز بپرهیزید
• فقط Regulated Canadian Immigration Consultants یا Lawyers

چک کردن:

• CICC برای Immigration Consultants
• Law Society برای Lawyers

خانواده و طلاق

موارد:

• طلاق Divorce
• حضانت Custody
• نفقه Spousal/Child Support
• تقسیم دارایی Property Division

نکته: قوانین استانی متفاوت. اگر ازدواج در ایران بوده، ممکن است پیچیدگی بیشتر.

اجاره و مسکن

موارد:

• اخراج Eviction
• افزایش اجاره
• نگهداری و تعمیر
• سپرده Last Month's Rent

منابع:

• Landlord and Tenant Board (Ontario)
• Residential Tenancy Branch (BC)

توصیه: بیشتر موارد بدون وکیل قابل حل. کلینیک‌های حقوقی کمک رایگان.

کار و استخدام

موارد:

• اخراج ناعادلانه Wrongful Dismissal
• تبعیض Discrimination
• مزد نپرداخته Unpaid Wages
• Severance Pay

منابع:

• Ministry of Labour (انتاریو)
• Employment Standards Branch (BC)

کیفری

موارد:

• DUI گواهینامه رانندگی مستی
• Assault ضرب و جرح
• Theft دزدی
• Domestic Violence خشونت خانگی

حق Charter: حق سکوت، حق وکیل فوری. توصیه: حتماً وکیل بگیرید! حتی برای اتهامات جزئی.

املاک Real Estate

موارد:

• خرید/فروش خانه
• Mortgage رهن
• Title Insurance بیمه مالکیت
• Closing

توصیه: Real Estate Lawyer اجباری برای Closing در انتاریو. ارزشش را دارد.

حقوق شما در برابر پلیس

هنگام توقف پلیس

حقوق Charter:

• حق سکوت (به جز نام/آدرس)
• حق وکیل فوری
• حق اطلاع از دلیل دستگیری

باید:

• آرام بمانید
• ID ارائه دهید (گواهینامه، بیمه ماشین اگر رانندگی)
• نام و آدرس بدهید

نباید:

• دروغ نگویید (جرم است!)
• مقاومت نکنید
• بدون وکیل صحبت نکنید (به جز اطلاعات اولیه)

بگویید:

"I wish to remain silent and speak to a lawyer."

هنگام دستگیری

• فوراً وکیل بخواهید: "I want to speak to a lawyer."
• پلیس باید فوراً اجازه تماس با Legal Aid Duty Counsel بدهد
• تا صحبت با وکیل، هیچ چیز نگویید
• Bail Hearing ظرف ۲۴ ساعت

شکایت از وکیل

اگر مشکل با وکیل دارید:

• ابتدا با وکیل صحبت کنید - بسیاری مشکلات حل می‌شوند
• نامه کتبی بنویسید
• شکایت به Law Society:

- Law Society of Ontario Complaints - Law Society استان خود

موارد شکایت:

• سوءرفتار حرفه‌ای
• عدم پاسخگویی
• تضاد منافع
• سوءاستفاده مالی

روند:

• بررسی توسط Law Society
• ممکن است تحقیق، جلسه Discipline
• مجازات: اخطار تا لغو مجوز

نکات و توصیه‌ها برای ایرانیان

عمومی:

• همیشه مدارک نگه دارید - ایمیل، قرارداد، یادداشت
• تایم‌لاین بنویسید - تاریخ‌ها و رویدادها
• صادق باشید - با وکیل خود
• سؤال بپرسید - حق شماست
• هزینه‌ها را بفهمید - قبل از شروع

هنگام انتخاب وکیل:

• مشاوره اولیه رایگان بگیرید
• چند وکیل مقایسه کنید
• از جامعه ایرانی بپرسید (اما به تنهایی تصمیم بگیرید)
• وکیل ایرانی مزیت زبانی دارد اما شرط نیست - کیفیت مهم‌تر

صرفه‌جویی:

• Legal Aid چک کنید
• Community Clinics استفاده کنید
• Self-help Resources مطالعه کنید
• فقط برای موارد پیچیده وکیل

منابع و لینک‌ها

دولتی:

• Department of Justice Canada
• Ontario Court Services
• BC Court Services

کمک حقوقی:

• Legal Aid Ontario
• Legal Aid BC
• Pro Bono Ontario

آموزش:

• CLEO منابع آموزشی رایگان
• Steps to Justice
• JusticeNet

جامعه ایرانی:

• وکلای ایرانی-کانادایی (تورنتو، ونکوور، مونترال)
• گروه‌های فیسبوک مشاوره

جمع‌بندی

سیستم حقوقی کانادا شفاف و دسترسی‌پذیر است. برای مسائل جدی (کیفری، طلاق، املاک)، وکیل ضروری. برای موارد ساده، منابع رایگان کافی است. هزینه‌ها قابل توجه ($200-800/ساعت) اما Legal Aid و خدمات Pro Bono برای کم‌درآمدها وجود دارد. کلید: مدارک نگه دارید، حقوق خود بدانید، سؤال بپرسید و اگر نیاز است کمک حرفه‌ای بگیرید.