راهنمای جامع مالیات و حسابداری در آلمان

مقدمه

سیستم مالیاتی آلمان یکی از پیچیده‌ترین و جامع‌ترین سیستم‌های مالیاتی در جهان است. این کشور بزرگترین اقتصاد اروپا و چهارمین اقتصاد جهان است و سیستم مالیاتی قدرتمندی برای تأمین خدمات عمومی گسترده دارد. برای کسانی که به آلمان می‌روند، فهمیدن این سیستم ضروری است چون تأثیر قابل توجهی روی درآمد خالص دارد. ویژگی اصلی سیستم مالیاتی آلمان این است که نرخ‌های مالیات نسبتاً بالا هستند اما در عوض خدمات عمومی عالی دریافت می‌کنید - سیستم بهداشت جامع، آموزش رایگان، زیرساخت‌های عالی، حمایت‌های اجتماعی و امنیت بالا. این یک معامله اجتماعی است که اکثر آلمانی‌ها آن را می‌پذیرند. سیستم سه سطح دارد - Bundessteuer که مالیات فدرال، Landessteuer که مالیات ایالتی و Kommunalsteuer که مالیات شهری. اما برخلاف آمریکا که سه اظهارنامه جداگانه دارید، در آلمان یک اظهارنامه یکپارچه دارید که همه سطوح را پوشش می‌دهد. Finanzamt یا اداره مالیات سازمان محلی مسئول جمع‌آوری مالیات‌هاست. هر شهر یا منطقه Finanzamt خودش را دارد. Bundeszentralamt für Steuern اداره فدرال مرکزی برای هماهنگی و برخی مالیات‌های خاص است. سال مالیاتی همان سال تقویمی است از اول ژانویه تا سی و یکم دسامبر. Steuererklärung یا اظهارنامه مالیاتی باید تا سی و یکم ژوئیه سال بعد ارسال شود. اگر از Steuerberater یعنی مشاور مالیاتی استفاده می‌کنید، مهلت تا آخر فوریه سال دوم است.

مالیات بر درآمد - Einkommensteuer

مالیات بر درآمد یا Einkommensteuer اصلی‌ترین مالیات در آلمان است. این بر اساس سیستم Progressive یعنی پیشرونده عمل می‌کند اما با فرمول پیچیده‌ای که به صورت پیوسته افزایش می‌یابد نه پله‌های جداگانه مثل کشورهای دیگر. برای سال ۲۰۲۵، Grundfreibetrag یعنی معافیت پایه ۱۱,۷۸۴ یورو است. این یعنی اولین ۱۱,۷۸۴ یورو درآمد سالانه کاملاً معاف از مالیات است. این هر سال با تورم تعدیل می‌شود. بعد از این آستانه، نرخ از چهارده درصد شروع می‌شود و به تدریج افزایش می‌یابد. بین ۱۱,۷۸۴ تا ۶۲,۸۱۰ یورو نرخ از چهارده تا بیست و چهار درصد افزایش می‌یابد. این ناحیه Progressionszone اول نامیده می‌شود. بین ۶۲,۸۱۰ تا ۲۷۷,۸۲۶ یورو نرخ از بیست و چهار تا بیست و چهار درصد ثابت می‌ماند - این نرخ Spitzensteuersatz یا نرخ بالا نامیده می‌شود اما هنوز بالاترین نیست. بالای ۲۷۷,۸۲۶ یورو نرخ Reichensteuer یعنی مالیات ثروتمندان اعمال می‌شود که بیست و پنج درصد است. این در سال ۲۰۰۷ برای پردرآمدها اضافه شد. یعنی حداکثر نرخ حاشیه‌ای بیست و پنج درصد فدرال است. اما این تمام داستان نیست - باید Solidaritätszuschlag و مالیات کلیسا را هم اضافه کنید. بیایید با یک مثال کامل محاسبه کنیم. فرض کنید مجرد هستید با درآمد سالانه ۶۰,۰۰۰ یورو. اولین ۱۱,۷۸۴ یورو معاف است. باقیمانده ۴۸,۲۱۶ یورو مشمول مالیات می‌شود. با فرمول آلمان، Einkommensteuer حدود ۱۱,۶۰۰ یورو می‌شود. نرخ موثر حدود نوزده و سه دهم درصد کل درآمد یا بیست و چهار درصد درآمد مشمول مالیات.

Solidaritätszuschlag - مالیات همبستگی

Solidaritätszuschlag یا مختصر Soli مالیات اضافی است که در سال ۱۹۹۱ بعد از اتحاد مجدد آلمان برای بازسازی آلمان شرقی معرفی شد. قرار بود موقتی باشد اما هنوز ادامه دارد. نرخ پنج و نیم درصد Einkommensteuer است. یعنی اگر ۱۱,۶۰۰ یورو مالیات بر درآمد دارید، باید ۶۳۸ یورو Soli اضافه بپردازید. اما از سال ۲۰۲۱ اصلاحاتی انجام شد. برای درآمدهای پایین و متوسط تا حدود ۶۲,۰۰۰ یورو برای مجردها، Soli کاملاً برداشته شد. بین ۶۲,۰۰۰ تا ۹۶,۴۰۰ یورو به تدریج کاهش می‌یابد. فقط درآمدهای بالای ۹۶,۴۰۰ یورو کامل Soli می‌پردازند. با درآمد ۶۰,۰۰۰ یورو در مثال قبل، شما معاف هستید و Soli نمی‌پردازید.

Kirchensteuer - مالیات کلیسا

Kirchensteuer یا مالیات کلیسا یکی از منحصر به فردترین ویژگی‌های سیستم آلمان است. اگر عضو کلیسای کاتولیک یا پروتستان هستید، باید هشت یا نه درصد Einkommensteuer خود را به عنوان مالیات کلیسا بپردازید. نرخ بستگی به ایالت دارد - Bayern و Baden-Württemberg هشت درصد، بقیه ایالت‌ها نه درصد. این مالیات مستقیماً از حقوق کسر می‌شود و به کلیسا پرداخت می‌شود. درآمد کلیساها از این طریق چندین میلیارد یورو سالانه است. نکته مهم برای خارجی‌ها این است که وقتی در آلمان ثبت‌نام می‌کنید، از شما می‌پرسند آیا عضو کلیسا هستید. اگر بگویید بله و مذهب مسیحی را ذکر کنید، خودکار مشمول Kirchensteuer می‌شوید. اگر نمی‌خواهید بپردازید، باید Kirchenaustritt یعنی ترک کلیسا رسمی انجام دهید. برای مسلمانان، یهودیان، هندوها و سایر مذاهب غیر مسیحی، این مالیات اعمال نمی‌شود. اگر بی‌دین هستید هم معاف هستید. با فرض اینکه مسلمان هستید و Kirchensteuer نمی‌پردازید، در مثال ما با ۶۰,۰۰۰ یورو درآمد، کل مالیات فقط ۱۱,۶۰۰ یورو می‌شود.

کسورات اجتماعی - Sozialversicherung

علاوه بر مالیات بر درآمد، کارمندان در آلمان کسورات اجتماعی قابل توجهی دارند. Sozialversicherungsbeiträge یا کمک‌های بیمه اجتماعی شامل چهار بخش اصلی است. Krankenversicherung یا بیمه سلامت که نرخ پایه هفت و سه دهم درصد است بعلاوه Zusatzbeitrag که کمک اضافی توسط هر بیمه تعیین می‌شود معمولاً یک و نیم تا دو درصد. جمع حدود نه و نیم درصد برای کارمند. کارفرما هم هفت و سه دهم درصد می‌پردازد. Pflegeversicherung یا بیمه مراقبت طولانی‌مدت که برای مراقبت از سالمندان و معلولان است نرخ سه و چهار دهم درصد برای افراد بدون فرزند و سه درصد برای افرادی با فرزند است. این به نصف بین کارمند و کارفرما تقسیم می‌شود. Rentenversicherung یا بیمه بازنشستگی که نرخ هجده و شش دهم درصد است. نصف کارمند یعنی نه و سه دهم درصد و نصف کارفرما. Arbeitslosenversicherung یا بیمه بیکاری که نرخ دو و شش دهم درصد است. نصف کارمند یعنی یک و سه دهم درصد و نصف کارفرما. جمع کل برای کارمند حدود بیست درصد حقوق ناخالص و برای کارفرما هم حدود بیست درصد. این تا سقف Beitragsbemessungsgrenze که حد سقف کمک محاسبه می‌شود. برای سال ۲۰۲۵، Beitragsbemessungsgrenze برای Kranken و Pflege حدود ۶۲,۱۰۰ یورو سالانه و برای Renten و Arbeitslosen در آلمان غربی حدود ۹۰,۶۰۰ یورو و در آلمان شرقی ۸۹,۴۰۰ یورو است. با درآمد ۶۰,۰۰۰ یورو، کسورات اجتماعی حدود ۱۲,۰۰۰ یورو می‌شود. بعلاوه ۱۱,۶۰۰ یورو مالیات، کل کسر حدود ۲۳,۶۰۰ یورو. حقوق خالص حدود ۳۶,۴۰۰ یورو یعنی شصت و یک درصد حقوق ناخالص.

Steuerklassen - طبقات مالیاتی

آلمان سیستم Steuerklasse یا طبقه مالیاتی دارد که تعیین می‌کند چقدر مالیات از حقوق ماهانه کسر شود. شش طبقه وجود دارد. Steuerklasse I برای مجردها، مطلقه‌ها و بیوه‌ها است. Steuerklasse II برای والدین تنهایی که فرزند دارند با معافیت اضافی. Steuerklasse III برای افراد متأهل که همسر درآمد ندارد یا کم دارد - این کمترین کسر را دارد. Steuerklasse IV برای زوج‌های متأهل که هر دو درآمد مشابه دارند. Steuerklasse V برای همسر با درآمد کمتر اگر همسر دیگر Klasse III دارد - این بیشترین کسر را دارد. Steuerklasse VI برای شغل دوم یا بیشتر. انتخاب Steuerklasse روی کسر ماهانه تأثیر دارد اما در پایان سال موقع اظهارنامه، کل مالیات واقعی محاسبه می‌شود و اگر بیش از حد کسر شده بازپرداخت یا اگر کم بوده پرداخت اضافی دارید. زوج‌های متأهل می‌توانند بین ترکیب III/V یا IV/IV انتخاب کنند. اگر یکی درآمد خیلی بیشتر دارد، III/V بهتر است چون همسر پردرآمد کسر کمتری ماهانه دارد. اگر درآمدها مشابه است، IV/IV منصفانه‌تر است. همچنین گزینه Faktorverfahren وجود دارد که کسر دقیق‌تری بر اساس نسبت درآمدها انجام می‌دهد.

کسورات مالیاتی - Werbungskosten و Sonderausgaben

آلمان کسورات زیادی دارد که می‌توانند مالیات را کاهش دهند. Werbungskosten هزینه‌های مربوط به کسب درآمد است. مهم‌ترین Werbungskosten مسیر رفت و آمد کار است. Entfernungspauschale یعنی نرخ ثابت فاصله سی سنت به ازای هر کیلومتر برای اولین بیست کیلومتر و سی و هشت سنت برای کیلومترهای بعدی از محل سکونت تا محل کار قابل کسر است. فقط یک طرف یعنی فاصله ساده نه رفت و برگشت. مثلاً اگر سی کیلومتر از محل کار فاصله دارید و دویست و بیست روز در سال کار می‌کنید، محاسبه این است - اولین بیست کیلومتر ضربدر سی سنت ضربدر دویست و بیست روز می‌شود ۱,۳۲۰ یورو. ده کیلومتر بعدی ضربدر سی و هشت سنت ضربدر دویست و بیست روز می‌شود ۸۳۶ یورو. جمع ۲,۱۵۶ یورو قابل کسر. Home Office به دلیل کووید اهمیت پیدا کرد. می‌توانید شش یورو در روز برای روزهایی که تمام روز از خانه کار می‌کنید تا سقف ۱,۲۶۰ یورو سالانه کسر کنید. اگر اتاق مخصوص کار دارید، ممکن است بخشی از اجاره و هزینه‌ها را کسر کنید. Arbeitsmittel یعنی وسایل کار مثل کامپیوتر، نرم‌افزار، کتاب‌های تخصصی، لباس کار و ابزار قابل کسر است. اگر بیش از ۸۰۰ یورو بدون VAT باشد باید Depreciate شود. Fortbildungskosten یعنی هزینه‌های آموزش و توسعه حرفه‌ای کاملاً قابل کسر است شامل دوره‌ها، سمینارها، کنفرانس‌ها و سفرهای مربوطه. Sonderausgaben هزینه‌های خاص دیگر است. Altersvorsorge یعنی کمک به بازنشستگی خصوصی Riester یا Rürup تا سقف بیست و چهار هزار یورو سالانه قابل کسر است. Spenden یعنی کمک‌های خیریه به موسسات مجاز بیست درصد درآمد قابل کسر است. Kinderbetreuungskosten یعنی هزینه‌های مراقبت از کودک زیر چهارده سال دو سوم تا سقف ۴,۰۰۰ یورو برای هر کودک. Aussergewöhnliche Belastungen بار مالی غیرعادی مثل هزینه‌های پزشکی سنگین، مراقبت از فرد معلول یا بیماری مزمن که بیش از آستانه قابل قبول باشد قابل کسر است.

Kindergeld و Kinderfreibetrag - کمک هزینه کودک

آلمان دو سیستم برای حمایت از خانواده‌ها با کودک دارد. Kindergeld کمک هزینه کودک ماهانه است که از Familienkasse پرداخت می‌شود. برای سال ۲۰۲۵، برای اولین کودک دویست و پنجاه یورو، دومین کودک دویست و پنجاه یورو، سومین کودک دویست و پنجاه یورو و از چهارمین به بعد دویست و پنجاه یورو در ماه. این تا هجده سالگی بدون شرط و تا بیست و پنج سالگی اگر در تحصیل یا آموزش یا در جستجوی کار پرداخت می‌شود. Kinderfreibetrag معافیت کودک در اظهارنامه مالیاتی است. برای هر کودک ۶,۳۸۴ یورو معافیت برای هزینه‌های زندگی و ۲,۹۲۸ یورو برای نیازهای مراقبت و آموزش. جمع ۹,۳۱۲ یورو که بین والدین تقسیم می‌شود یعنی ۴,۶۵۶ یورو برای هر کدام. Finanzamt خودکار محاسبه می‌کند که کدام بهتر است - Kindergeld یا Kinderfreibetrag. برای درآمدهای پایین Kindergeld بهتر و برای پردرآمدها Kinderfreibetrag. اگر Freibetrag بهتر باشد، Kindergeld دریافتی را از بازپرداخت کسر می‌کنند.

Mehrwertsteuer - مالیات بر ارزش افزوده

Mehrwertsteuer یا مختصر MwSt معادل VAT است. نرخ استاندارد نوزده درصد و نرخ کاهش‌یافته هفت درصد است. نرخ نوزده درصد برای اکثر کالاها و خدمات اعمال می‌شود. نرخ هفت درصد برای مواد غذایی اساسی، کتاب، روزنامه، حمل‌ونقل عمومی محلی، هتل‌ها، فعالیت‌های فرهنگی و ورزشی و برخی خدمات پزشکی. برخی خدمات معاف هستند مثل خدمات پزشکی بیشتر، آموزش، خدمات مالی و اجاره مسکونی. برای کسب‌وکارها، اگر فروش سالانه بیش از ۲۲,۰۰۰ یورو باشد باید MwSt ثبت‌نام کنید. زیر این باید می‌توانید از Kleinunternehmerregelung یعنی قانون کسب‌وکار کوچک استفاده کنید که معاف از MwSt هستید. بعد از ثبت‌نام، باید MwSt جمع‌آوری کنید، MwSt پرداختی بازیابی کنید و ماهانه یا سه‌ماهه Umsatzsteuervoranmeldung یعنی اظهارنامه پیش MwSt ارسال کنید.

مالیات شرکتی - Körperschaftsteuer

Körperschaftsteuer یا مالیات شرکتی برای شرکت‌ها و اشخاص حقوقی است. نرخ فدرال پانزده درصد سود است. اما علاوه بر این، Solidaritätszuschlag پنج و نیم درصد مالیات شرکتی یعنی حدود هشت دهم درصد اضافی و Gewerbesteuer یعنی مالیات تجاری که توسط شهرداری‌ها جمع‌آوری می‌شود و نرخ بستگی به شهر دارد معمولاً بین ده تا بیست درصد. جمع کل بار مالیاتی شرکت‌ها معمولاً بین بیست و نه تا سی و سه درصد بسته به شهر. این نسبتاً بالا است در مقایسه با برخی کشورها اما متوسط در اروپا. GmbH که Gesellschaft mit beschränkter Haftung یعنی شرکت با مسئولیت محدود محبوب‌ترین شکل شرکت در آلمان است. حداقل سرمایه ۲۵,۰۰۰ یورو. AG یا Aktiengesellschaft که شرکت سهامی برای شرکت‌های بزرگ‌تر با حداقل سرمایه ۵۰,۰۰۰ یورو. برای کارآفرینان، Einzelunternehmen یعنی مالکیت انفرادی یا Personengesellschaft مثل GbR ساده‌تر است. درآمد در اظهارنامه شخصی با نرخ‌های Einkommensteuer اما باید Gewerbesteuer هم بپردازید.

خویش‌فرمایی - Selbstständigkeit

اگر Selbstständig یعنی خویش‌فرما یا Freelancer هستید، باید خودتان مالیات‌ها و کسورات اجتماعی را مدیریت کنید. باید در Finanzamt ثبت‌نام کنید و Steuernummer یعنی شماره مالیاتی بگیرید. Freiberufler حرفه‌های آزاد مثل پزشک، وکیل، مهندس، معمار، مشاور، نویسنده، هنرمند و برنامه‌نویس از Gewerbesteuer معاف هستند و فقط Einkommensteuer می‌پردازند. Gewerbetreibende تجار و کسب‌وکارهای دیگر باید هم Einkommensteuer و هم Gewerbesteuer بپردازند. باید Einnahmenüberschussrechnung یا EÜR که محاسبه مازاد درآمد بر هزینه یا Bilanz که ترازنامه بسته به اندازه کسب‌وکار تهیه کنید. کسب‌وکارهای کوچک می‌توانند EÜR ساده استفاده کنند. باید Vorauszahlungen یعنی پیش‌پرداخت‌های فصلی مالیات انجام دهید بر اساس تخمین درآمد. در پایان سال با اظهارنامه تسویه می‌شود. برای بیمه‌های اجتماعی، می‌توانید انتخاب کنید که در سیستم عمومی Gesetzlich یا خصوصی Privat بیمه شوید. بیمه سلامت اجباری است اما بازنشستگی و بیکاری اختیاری.

املاک و مالیات املاک

Grundsteuer مالیات املاک سالانه است که توسط شهرداری‌ها جمع‌آوری می‌شود. مبلغ بستگی به Einheitswert یعنی ارزش واحد ملک و Hebesatz یعنی ضریب شهرداری دارد. معمولاً بین دویست تا هزار یورو سالانه برای آپارتمان‌های معمولی. Grunderwerbsteuer مالیات انتقال املاک هنگام خرید است. نرخ بستگی به ایالت دارد و بین سه و نیم تا شش و نیم درصد قیمت خرید. مثلاً در Bayern سه و نیم درصد، در Berlin شش درصد، در Nordrhein-Westfalen شش و نیم درصد. این مالیات قابل توجه است. اگر خانه‌ای چهارصد هزار یورو بخرید در Berlin، مالیات بیست و چهار هزار یورو است. بعلاوه Notar و Makler یعنی وکیل و مشاور املاک که جمعاً حدود ده تا پانزده درصد هزینه اضافی دارید. اگر ملک را اجاره دهید، درآمد اجاره مشمول Einkommensteuer است. اما می‌توانید هزینه‌ها مثل تعمیرات، Hausgeld، بهره وام و Depreciation ساختمان را کسر کنید. اگر خانه اصلی خود را بفروشید، اگر حداقل سه سال آنجا زندگی کرده باشید، سود معاف از مالیات است. اگر کمتر باشد یا ملک سرمایه‌گذاری باشد، سود مشمول مالیات است.

نکات ویژه برای ایرانی‌ها

برای ایرانی‌هایی که به آلمان می‌آیند چند نکته مهم وجود دارد. اول اینکه آلمان و ایران توافقنامه جلوگیری از مالیات مضاعف دارند. این مهم است اگر درآمد در هر دو کشور دارید. دوم اینکه Steueridentifikationsnummer یا شماره شناسایی مالیاتی فوری بگیرید. این یازده رقمی مادام‌العمر است و برای همه کارها نیاز دارید. وقتی ثبت‌نام سکونت Anmeldung می‌کنید، خودکار ارسال می‌شود. سوم اینکه اظهارنامه مالیاتی بدهید حتی اگر کارمند هستید و همه مالیات از حقوق کسر شده. با کسورات مثل مسیر کار، معمولاً بازپرداخت قابل توجهی می‌گیرید. متوسط بازپرداخت حدود هزار یورو است. چهارم اینکه از Lohnsteuerhilfeverein یعنی انجمن کمک مالیات حقوق یا Steuerberater استفاده کنید. آلمان پیچیده است و مشاوره حرفه‌ای ارزشش را دارد. هزینه معمولاً بین صد تا پانصد یورو که خودش قابل کسر است. پنجم اینکه زبان آلمانی یاد بگیرید. اسناد مالیاتی به آلمانی است و حتی اگر انگلیسی بلد باشید، فهمیدن آن‌ها سخت است. Finanzamt معمولاً فقط آلمانی صحبت می‌کند. ششم اینکه برای Kirchensteuer دقت کنید. اگر نمی‌خواهید بپردازید، مطمئن شوید موقع ثبت‌نام درست اعلام کنید که مسلمان هستید یا بی‌دین. هفتم اینکه برای بازنشستگی برنامه‌ریزی کنید. Riester-Rente با یارانه دولتی برای کارمندان خوب است. Rürup-Rente برای خویش‌فرماها. هشتم اینکه مدارک و رسیدها نگه دارید. Finanzamt ممکن است سوال کند و باید بتوانید اثبات کنید. حداقل ده سال نگهداری کنید. نهم اینکه درباره Double Taxation با ایران اگر دارایی یا درآمد آنجا دارید با مشاور صحبت کنید. دهم اینکه صبور باشید. Finanzamt کند کار می‌کند. بازپرداخت مالیات می‌تواند شش تا دوازده ماه طول بکشد.

منابع مفید

برای اطلاعات رسمی مالیاتی Bundesministerium der Finanzen در bundesfinanzministerium.de وب‌سایت وزارت دارایی فدرال. Bundeszentralamt für Steuern در bzst.de برای شماره شناسایی مالیاتی. ELSTER سیستم الکترونیکی برای ارسال اظهارنامه در elster.de. Familienkasse برای Kindergeld در arbeitsagentur.de/familie-und-kinder. برای مشاوره مالیاتی Lohnsteuerhilfevereine مثل VLH در vlh.de یا Vereinigte Lohnsteuerhilfe. Steuerberater از طریق Steuerberaterkammer هر ایالت. نرم‌افزار مالیاتی مثل WISO Steuer، SteuerSparErklärung یا Smartsteuer برای تهیه اظهارنامه.

جمع‌بندی

سیستم مالیاتی آلمان پیچیده و جامع است با نرخ‌های بالا اما خدمات عمومی عالی. برای کارمندان، کل کسورات مالیات و اجتماعی می‌تواند سی تا پنجاه درصد حقوق ناخالص باشد بسته به درآمد و وضعیت. اما کسورات زیادی وجود دارد که می‌تواند بار را کاهش دهد. مسیر کار، home office، آموزش، کمک‌های خیریه، هزینه‌های کودک و بازنشستگی خصوصی همه قابل کسر هستند. نکات کلیدی شامل فهمیدن Steuerklasse و انتخاب صحیح، استفاده حداکثری از Werbungskosten و Sonderausgaben، اظهارنامه دادن برای بازپرداخت، استفاده از Kindergeld یا Kinderfreibetrag، مشاوره با Steuerberater یا Lohnsteuerhilfeverein، برنامه‌ریزی برای بازنشستگی با Riester یا Rürup، نگهداری دقیق مستندات و رسیدها و یادگیری زبان آلمانی برای فهم سیستم است. با آگاهی و برنامه‌ریزی، می‌توانید بار مالیاتی را بهینه کنید و از مزایای زندگی و کار و استخدام آلمان بهره‌مند شوید.