راهنمای جامع مالیات و حسابداری در ترکیه

مقدمه

سیستم مالیاتی ترکیه یک سیستم پیچیده و چندلایه است که در سال‌های اخیر تغییرات زیادی داشته است. ترکیه اقتصاد نوظهوری است که سعی می‌کند بین جذب سرمایه‌گذاری خارجی و تأمین درآمدهای دولتی تعادل ایجاد کند. برای ایرانی‌ها که به ترکیه می‌روند، فهمیدن این سیستم بسیار مهم است چون تفاوت‌های قابل توجهی با ایران دارد. ویژگی اصلی سیستم مالیاتی ترکیه این است که هم مالیات مستقیم مثل مالیات بر درآمد و شرکت‌ها و هم مالیات غیرمستقیم مثل KDV که مالیات بر ارزش افزوده دارد. نرخ‌های مالیاتی نسبتاً بالا هستند اما مشوق‌ها و معافیت‌هایی برای سرمایه‌گذاران و برخی مناطق وجود دارد. Gelir İdaresi Başkanlığı که اداره درآمد ترکیه است سازمان مسئول جمع‌آوری مالیات‌ها و اجرای قوانین مالیاتی است. سال مالیاتی همان سال تقویمی است یعنی از اول ژانویه تا سی و یکم دسامبر. اظهارنامه مالیات بر درآمد باید تا پایان مارس سال بعد ارسال شود. یک نکته مهم این است که ترکیه عضو G20 و OECD است و سعی دارد استانداردهای بین‌المللی را رعایت کند. این یعنی شفافیت بیشتر، الزامات گزارش‌دهی دقیق‌تر و همکاری با سایر کشورها در مسائل مالیاتی.

مالیات بر درآمد شخصی

مالیات بر درآمد شخصی یا Gelir Vergisi در ترکیه بر اساس سیستم Progressive یعنی پیشرونده است. این یعنی هرچه درآمد بیشتر داشته باشید، نرخ بالاتری می‌پردازید. برای سال ۲۰۲۵، پله‌های مالیاتی به دلیل تورم بالای ترکیه تعدیل شده‌اند. پله‌های مالیاتی ۲۰۲۵ به این صورت است که تا ۱۱۰,۰۰۰ لیر ترک نرخ ۱۵ درصد، بین ۱۱۰,۰۰۰ تا ۲۳۰,۰۰۰ لیر نرخ ۲۰ درصد، بین ۲۳۰,۰۰۰ تا ۵۸۰,۰۰۰ لیر نرخ ۲۷ درصد، بین ۵۸۰,۰۰۰ تا ۳,۰۰۰,۰۰۰ لیر نرخ ۳۵ درصد و بالای ۳,۰۰۰,۰۰۰ لیر نرخ ۴۰ درصد است. این مبالغ به نظر زیاد می‌آیند اما باید در نظر داشته باشید که لیر ترک تورم بالایی داشته و ارزش آن کاهش یافته. به عنوان مثال ۱۱۰,۰۰۰ لیر در ابتدای ۲۰۲۵ حدود ۳,۲۰۰ دلار است. یعنی اولین پله تقریباً تا ۳,۲۰۰ دلار درآمد سالانه است که خیلی کم است. مثال محاسبه را ببینیم. فرض کنید درآمد سالانه شما ۵۰۰,۰۰۰ لیر است. اولین ۱۱۰,۰۰۰ لیر ضربدر ۱۵ درصد می‌شود ۱۶,۵۰۰ لیر. سپس ۱۲۰,۰۰۰ لیر بعدی یعنی از ۱۱۰,۰۰۰ تا ۲۳۰,۰۰۰ ضربدر ۲۰ درصد می‌شود ۲۴,۰۰۰ لیر. بعد ۲۷۰,۰۰۰ لیر باقیمانده یعنی از ۲۳۰,۰۰۰ تا ۵۰۰,۰۰۰ ضربدر ۲۷ درصد می‌شود ۷۲,۹۰۰ لیر. جمع کل مالیات ۱۱۳,۴۰۰ لیر که نرخ موثر حدود ۲۲.۷ درصد است. برای کارمندان، کارفرما Stopaj یعنی کسر در منبع انجام می‌دهد. یعنی مالیات مستقیماً از حقوق کسر می‌شود و به اداره مالیات پرداخت می‌شود. در پایان سال باید اظهارنامه بدهید و اگر بیش از حد کسر شده بازپرداخت می‌گیرید یا اگر کم بوده تفاوت را می‌پردازید.

کسر در منبع حقوق

برای کارمندان، علاوه بر مالیات بر درآمد، کسورات دیگری هم وجود دارد. SGK یا Sosyal Güvenlik Kurumu که تأمین اجتماعی ترکیه است سهم کارمند حدود ۱۴ درصد حقوق ناخالص است. این شامل بیمه بازنشستگی، بیمه سلامت و بیمه بیکاری می‌شود. کارفرما هم سهم خودش را می‌پردازد که حدود ۲۰.۵ درصد است. یعنی مجموع حدود ۳۴.۵ درصد حقوق ناخالص برای SGK پرداخت می‌شود که بخش قابل توجهی از هزینه کارمندیابی است. İşsizlik Sigortası که بیمه بیکاری است بخشی از SGK است. کارمند یک درصد، کارفرما دو درصد و دولت یک درصد می‌پردازد. برای مثال اگر حقوق ناخالص ماهانه ۵۰,۰۰۰ لیر است، ابتدا SGK سهم کارمند یعنی ۱۴ درصد حدود ۷,۰۰۰ لیر کسر می‌شود. می‌ماند ۴۳,۰۰۰ لیر. سپس مالیات بر درآمد طبق پله‌ها محاسبه می‌شود. فرض کنیم ماهانه حدود ۶,۰۰۰ لیر. کل کسر ۱۳,۰۰۰ لیر یعنی حقوق خالص حدود ۳۷,۰۰۰ لیر می‌شود.

معافیت‌ها و کسورات

ترکیه برخی معافیت‌ها و کسورات برای کاهش بار مالیاتی دارد. Asgari Geçim İndirimi که کسر حداقل معاش نامیده می‌شود برای کارمندان کم‌درآمد است. بسته به وضعیت تأهل و تعداد فرزندان، بخشی از درآمد معاف از مالیات می‌شود. برای مجردها معافیت پایه حدود ۵۰ درصد حداقل دستمزد، برای متأهل ۱۰۰ درصد، با یک فرزند ۱۱۰ درصد، با دو فرزند ۱۲۰ درصد و با سه یا بیشتر ۱۵۰ درصد است. این معافیت از مالیات قابل پرداخت کسر می‌شود. Eğitim ve Sağlık Giderleri یعنی هزینه‌های آموزشی و بهداشتی در محدوده خاصی قابل کسر هستند. شهریه مدرسه کودکان، هزینه‌های پزشکی که بیمه پوشش نمی‌دهد، بیمه درمان خصوصی تا حدودی قابل کسر است. Bağış ve Yardımlar یعنی کمک‌های خیریه به موسسات مجاز تا ۵ درصد درآمد قابل کسر است. Bireysel Emeklilik که سیستم بازنشستگی خصوصی است کمک‌ها تا ۱۵ درصد درآمد معاف از مالیات هستند.

مالیات بر شرکت‌ها

Kurumlar Vergisi یا مالیات بر شرکت‌ها در ترکیه برای Juridical Persons یعنی اشخاص حقوقی است. نرخ استاندارد از سال ۲۰۲۴ به ۲۵ درصد افزایش یافت. قبلاً ۲۰ درصد بود اما به دلیل نیازهای بودجه‌ای دولت افزایش یافت. این نرخ روی سود خالص شرکت اعمال می‌شود. یعنی درآمد منهای هزینه‌های قابل قبول برابر سود مشمول مالیات و ضربدر ۲۵ درصد. برای شرکت‌های کوچک یا Start-up ها ممکن است نرخ کاهش‌یافته یا معافیت موقت وجود داشته باشد بسته به منطقه و نوع فعالیت. Technology Development Zones یا Teknoloji Geliştirme Bölgeleri و Organized Industrial Zones یا Organize Sanayi Bölgeleri مشوق‌های مالیاتی دارند. Yatırım Teşvik Sistemi که سیستم تشویق سرمایه‌گذاری است برای سرمایه‌گذاری‌های بزرگ یا در مناطق کم‌توسعه معافیت‌ها یا کاهش نرخ ارائه می‌دهد. ممکن است تا ۱۰ سال معافیت کامل یا جزئی از مالیات شرکت داشته باشید. علاوه بر مالیات شرکتی، اگر شرکت سود تقسیم کند، Dividend Withholding Tax یعنی مالیات کسر از سود سهام ۱۰ درصد است. یعنی سهامداران ۱۰ درصد سود را به عنوان مالیات می‌پردازند.

KDV - مالیات بر ارزش افزوده

KDV یا Katma Değer Vergisi معادل VAT است و یکی از مهم‌ترین منابع درآمد دولت. نرخ استاندارد ۲۰ درصد است که نسبتاً بالا است. اما نرخ‌های کاهش‌یافته هم وجود دارند. نرخ‌های KDV سه سطح دارند - ۲۰ درصد برای اکثر کالاها و خدمات، ۱۰ درصد برای برخی مواد غذایی اساسی، دارو، کتاب، برخی خدمات هتلداری و گردشگری، ۱ درصد برای محصولات کشاورزی خاص و برخی مواد ضروری. این نرخ‌ها ثابت نیستند و دولت بسته به شرایط اقتصادی تغییر می‌دهد. در سال‌های اخیر به دلیل تورم و نیازهای بودجه‌ای، نرخ‌ها چندین بار تعدیل شده‌اند. برای کسب‌وکارها، اگر فروش سالانه بیش از آستانه مشخص باشد باید KDV Mükellefi یعنی مودی KDV شوید. آستانه بستگی به نوع فعالیت دارد اما معمولاً حدود ۵۰۰,۰۰۰ لیر برای تجارت و ۱۵۰,۰۰۰ لیر برای خدمات است. بعد از ثبت‌نام، باید KDV از مشتریان دریافت کنید، KDV پرداختی روی خریدها را ثبت کنید و ماهانه یا سه‌ماهه اظهارنامه KDV ارسال کنید. تفاوت بین KDV دریافتی و پرداختی را به دولت می‌پردازید یا اگر پرداختی بیشتر باشد قابل جبران در دوره‌های بعدی یا بازپرداخت است.

ÖTV - مالیات ویژه مصرف

ÖTV یا Özel Tüketim Vergisi مالیات ویژه مصرف روی کالاهای خاص است. این شامل خودروها، بنزین، الکل، تنباکو، لوازم لوکس و برخی کالاهای دیگر می‌شود. نرخ‌های ÖTV بسیار بالا هستند. برای خودروها بسته به حجم موتور و قیمت بین ۴۵ درصد تا ۲۲۰ درصد. برای بنزین حدود ۶۵ درصد. برای سیگار حدود ۶۴ درصد بعلاوه مبلغ ثابت. برای الکل بسته به نوع بین ۶۰ تا ۲۰۰ درصد. این مالیات‌ها باعث می‌شوند این کالاها در ترکیه بسیار گران باشند. مثلاً خودرویی که در اروپا ۲۰,۰۰۰ یورو است، در ترکیه می‌تواند ۵۰,۰۰۰ یورو یا بیشتر باشد.

مالیات املاک

Emlak Vergisi یا مالیات املاک سالانه روی املاک مسکونی و تجاری است. نرخ بسته به موقعیت و نوع ملک متفاوت است. برای املاک مسکونی در شهرهای بزرگ حدود ۰.۲ درصد ارزش ثبت‌شده و در شهرهای کوچک ۰.۱ درصد. برای املاک تجاری حدود ۰.۴ درصد در شهرهای بزرگ و ۰.۲ درصد در شهرهای کوچک. این مالیات توسط شهرداری‌ها جمع‌آوری می‌شود و به دو قسط نیمه اول و نیمه دوم سال پرداخت می‌شود. اگر یکجا در مارس بپردازید معمولاً تخفیف ۱۰ درصدی دارد. Emlak Alım Vergisi یا مالیات خرید املاک هنگام خرید ملک پرداخت می‌شود. نرخ ۴ درصد قیمت معامله یا ارزش رسمی هر کدام بالاتر است. معمولاً خریدار و فروشنده هر کدام ۲ درصد می‌پردازند اما قابل مذاکره است. Tapu Harcı که عوارض سند است علاوه بر مالیات خرید حدود ۰.۹۴۸ درصد است که هم خریدار و هم فروشنده می‌پردازند. اگر ملک را زودتر از پنج سال پس از خرید بفروشید، سود مشمول Değer Artış Kazancı یعنی مالیات سود سرمایه می‌شود که با نرخ‌های مالیات بر درآمد. اما اگر بیش از پنج سال نگه دارید، معاف است.

مالیات خودرو

MTV یا Motorlu Taşıtlar Vergisi مالیات سالانه خودرو است که بسته به سن، نوع و حجم موتور محاسبه می‌شود. این مبلغ هر سال با تورم تعدیل می‌شود. برای خودروهای معمولی معمولاً بین ۲,۰۰۰ تا ۱۰,۰۰۰ لیر سالانه است. برای خودروهای لوکس می‌تواند خیلی بیشتر باشد. این مالیات به دو قسط در ژانویه و ژوئیه پرداخت می‌شود. اگر یکجا در ژانویه بپردازید تخفیفی دارد. علاوه بر MTV، بیمه اجباری Trafik Sigortası و معاینه فنی Muayene هم الزامی است.

کسب‌وکار و خویش‌فرمایی

برای راه‌اندازی کسب‌وکار در ترکیه چند گزینه وجود دارد. Şahıs Şirketi که مالکیت انفرادی است ساده‌ترین شکل است. صاحب خود شما هستید و درآمد در اظهارنامه شخصی با نرخ‌های مالیات بر درآمد. Limited Şirket یا Ltd. Şti. که معادل LLC است محبوب‌ترین شکل برای کسب‌وکارهای کوچک و متوسط است. حداقل سرمایه ۱۰,۰۰۰ لیر است. مسئولیت محدود به سرمایه شرکت است. مالیات شرکتی ۲۵ درصد. Anonim Şirket یا A.Ş. که شرکت سهامی است برای کسب‌وکارهای بزرگ‌تر. حداقل سرمایه ۵۰,۰۰۰ لیر. ساختار پیچیده‌تر و نیازمند هیئت مدیره. برای خارجی‌ها راه‌اندازی شرکت نسبتاً آسان است. می‌توانید ۱۰۰ درصد مالکیت خارجی داشته باشید در اکثر بخش‌ها. نیاز به شریک ترک نیست مگر در صنایع خاص. فرآیند شامل تهیه اساسنامه، ثبت در Ticaret Odası که اتاق بازرگانی، دریافت Vergi Numarası که شماره مالیاتی، باز کردن حساب بانکی شرکت و ثبت SGK برای کارمندان است. باید حسابداری منظم نگه دارید. ترکیه سیستم E-Defter یعنی دفتر الکترونیکی و E-Fatura یعنی فاکتور الکترونیکی دارد که شرکت‌ها باید از آن استفاده کنند. این باعث شفافیت و کاهش فرار مالیاتی می‌شود.

مالیات منابع خارجی

ترکیه مالیات بر درآمد جهانی برای مقیمان دارد. اگر در سال بیش از شش ماه در ترکیه باشید، Resident محسوب می‌شوید و باید کل درآمد جهانی خود را اظهار کنید. اما ترکیه با بسیاری کشورها Double Taxation Agreements یا توافقنامه‌های جلوگیری از مالیات مضاعف دارد. برای ایرانی‌ها، ترکیه و ایران توافقنامه مالیاتی دارند که از مالیات مضاعف جلوگیری می‌کند. اگر در ایران مالیات پرداخته‌اید، می‌توانید اعتبار مالیاتی خارجی در ترکیه بگیرید. درآمد از املاک، سود سهام، بهره و سود سرمایه از خارج باید اظهار شوند. نرخ مالیات بستگی به نوع درآمد دارد اما معمولاً با نرخ‌های مالیات بر درآمد یا نرخ کسر در منبع خاص.

بیمه اجتماعی و بازنشستگی

SGK یا Sosyal Güvenlik Kurumu سیستم تأمین اجتماعی ترکیه است که شامل بیمه سلامت، بیمه بازنشستگی و بیمه بیکاری می‌شود. برای بازنشستگی، باید حداقل ۲۵ سال سابقه پرداخت و سن بازنشستگی را داشته باشید. سن بازنشستگی برای زنان ۵۸ سال و مردان ۶۰ سال است و تدریجاً در حال افزایش است. مبلغ بازنشستگی بسته به سابقه پرداخت و میانگین حقوق محاسبه می‌شود. به دلیل تورم، ارزش واقعی بازنشستگی کاهش یافته و بسیاری از بازنشستگان مشکل مالی دارند. برای تکمیل، Bireysel Emeklilik Sistemi یا BES که سیستم بازنشستگی خصوصی است توصیه می‌شود. کمک‌ها از مالیات معاف هستند و دولت ۲۵ درصد کمک تطبیق می‌دهد. اما برای برداشت بدون جریمه باید حداقل ۱۰ سال نگه دارید و سن بازنشستگی را داشته باشید.

حسابداری و مستندات

ترکیه الزامات سخت‌گیرانه حسابداری دارد. همه کسب‌وکارها باید دفاتر حسابداری نگه دارند طبق Türkiye Muhasebe Standartları یا TMS که استانداردهای حسابداری ترکیه و نزدیک به IFRS است. E-Defter سیستم الکترونیکی برای نگهداری دفاتر است. شرکت‌های بالای آستانه خاص باید از آن استفاده کنند. E-Fatura فاکتورهای الکترونیکی برای معاملات بین شرکت‌ها اجباری است. E-Arşiv برای فاکتورهای به مصرف‌کنندگان نهایی. همه این سیستم‌ها به اداره مالیات متصل هستند و اطلاعات را به صورت خودکار ارسال می‌کنند. باید تمام فاکتورها، قراردادها، چک‌ها، صورت‌حساب‌های بانکی و سایر اسناد مالی را حداقل پنج سال نگه دارید. اداره مالیات می‌تواند ممیزی کند و باید بتوانید مستندات را ارائه دهید.

بازرسی و جرائم

Gelir İdaresi Başkanlığı بازرسی‌های منظم و ناگهانی انجام می‌دهد. اگر مشکلی پیدا کنند، جریمه‌های سنگینی دارد. برای عدم ارسال اظهارنامه جریمه، برای اظهار کمتر از واقع جریمه و بهره، برای عدم صدور فاکتور جریمه سنگین، برای استفاده از فاکتورهای جعلی جریمه و احتمال پیگرد کیفری و برای عدم پرداخت به موقع بهره تأخیر. بهره تأخیر در ترکیه بسیار بالا است به دلیل تورم. می‌تواند ۵۰ درصد یا بیشتر سالانه باشد. پس بهتر است به موقع پرداخت کنید. Vergi Barışı یا آشتی مالیاتی برنامه‌هایی هستند که گاهی دولت ارائه می‌دهد برای بخشودگی جرائم و اقساط بدهی‌های قدیمی. اگر بدهی دارید، می‌توانید از این فرصت‌ها استفاده کنید.

نکات ویژه برای ایرانی‌ها

برای ایرانی‌هایی که به ترکیه می‌روند چند نکته مهم وجود دارد. اول اینکه با توافقنامه جلوگیری از مالیات مضاعف بین ایران و ترکیه آشنا شوید. این می‌تواند از مالیات دوبار جلوگیری کند. دوم اینکه تورم بالای ترکیه را در نظر بگیرید. لیر ترک ارزش خود را از دست می‌دهد پس باید برنامه‌ریزی مالی دقیق داشته باشید. پس‌انداز در لیر خطرناک است و بهتر است در ارزهای قوی‌تر یا دارایی‌های واقعی سرمایه‌گذاری کنید. سوم اینکه سیستم مالیاتی ترکیه پیچیده و در حال تغییر است. حتماً از حسابدار یا مشاور مالیاتی ترک استفاده کنید که قوانین را می‌داند. چهارم اینکه زبان ترکی خیلی مهم است. اسناد رسمی، قوانین و ارتباط با ادارات به ترکی است. اگر ترکی بلد نیستید، مترجم یا کسی که کمک کند نیاز دارید. پنجم اینکه Vergi Numarası یعنی شماره مالیاتی فوری بگیرید. برای همه کارها از باز کردن حساب بانکی تا خرید ملک نیاز دارید. می‌توانید از Vergi Dairesi یعنی اداره مالیات محل سکونت بگیرید. ششم اینکه اگر کسب‌وکار راه‌اندازی می‌کنید، ساختار حقوقی مناسب انتخاب کنید. Limited Şirket برای اکثر موارد مناسب است. هفتم اینکه از سیستم‌های الکترونیکی مالیاتی استفاده کنید. E-Devlet پورتال دولت الکترونیکی برای بسیاری خدمات. GİB Mobile اپلیکیشن موبایل اداره درآمد برای مشاهده وضعیت مالیاتی. هشتم اینکه مواظب تقلب و کلاهبرداری باشید. متأسفانه در بازار ترکیه به دلیل شرایط اقتصادی تقلب‌های مالیاتی و تجاری زیاد است. با افراد قابل اعتماد کار کنید. نهم اینکه حقوق خود را بدانید. به عنوان خارجی حقوق یکسانی با ترک‌ها دارید در مسائل مالیاتی. اگر احساس تبعیض کردید، می‌توانید شکایت کنید. دهم اینکه برای بازگشت به ایران یا رفتن به کشور دیگر برنامه‌ریزی کنید. مالیات‌ها و بدهی‌های باقیمانده را تسویه کنید وگرنا ممکن است مشکل داشته باشید.

منابع مفید

برای اطلاعات رسمی مالیاتی Gelir İdaresi Başkanlığı در gib.gov.tr وب‌سایت رسمی اداره درآمد است با راهنماها، فرم‌ها و اطلاعات. E-Beyanname سیستم آنلاین برای ارسال اظهارنامه. İnteraktif Vergi Dairesi خدمات مالیاتی آنلاین. برای تأمین اجتماعی SGK در sgk.gov.tr اطلاعات بیمه، بازنشستگی و خدمات سلامت. E-Devlet در turkiye.gov.tr پورتال دولت الکترونیکی برای تمام خدمات دولتی. برای ثبت شرکت Ticaret Sicil Gazetesi و Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği یا TOBB در tobb.org.tr. برای مشاوره مالیاتی شرکت‌های حسابرسی محلی یا بین‌المللی مثل Deloitte، PwC، EY و KPMG دفتر در استانبول دارند.

جمع‌بندی

سیستم مالیاتی ترکیه پیچیده و چندلایه است با نرخ‌های نسبتاً بالا. مالیات بر درآمد شخصی تا ۴۰ درصد، مالیات شرکتی ۲۵ درصد، KDV بیست درصد و مالیات‌های ویژه مصرف بسیار بالا. تورم شدید باعث تعدیل مکرر پله‌ها و نرخ‌ها می‌شود. برای کارمندان، کل بار مالیاتی و SGK می‌تواند به ۴۰ تا ۵۰ درصد حقوق ناخالص برسد. برای کسب‌وکارها، کل مالیات‌ها و کسورات قابل توجه است. اما فرصت‌هایی هم وجود دارد. مشوق‌های سرمایه‌گذاری، معافیت‌های منطقه‌ای، سیستم بازنشستگی خصوصی و برخی کسورات می‌توانند بار را کاهش دهند. نکات کلیدی شامل فهمیدن پله‌های مالیاتی و کسورات، استفاده از معافیت‌ها و کسورات مجاز، نگهداری حسابداری و مستندات دقیق، استفاده از سیستم‌های الکترونیکی، پرداخت به موقع برای جلوگیری از بهره تأخیر، مشاوره با حسابدار یا مشاور مالیاتی، برنامه‌ریزی مالی با در نظر گرفتن تورم و آشنایی با توافقنامه‌های مالیاتی است. با آگاهی و برنامه‌ریزی، می‌توانید بار مالیاتی را مدیریت کنید و از فرصت‌های اقتصادی ترکیه بهره‌مند شوید