راهنمای جامع سیستم بهداشت و درمان در بریتانیا

مقدمه

سیستم بهداشت و درمان بریتانیا که به آن NHS یا National Health Service می‌گویند یکی از قدیمی‌ترین و معروف‌ترین سیستم‌های بهداشتی همگانی در جهان است. این سیستم دولتی، همگانی و کاملاً رایگان در نقطه استفاده است که از سال ۱۹۴۸ تأسیس شده و بر اساس اصل مراقبت بر پایه نیاز نه توانایی پرداخت طراحی شده است. ویژگی اصلی NHS این است که کاملاً از طریق مالیات‌های عمومی تأمین می‌شود. هر کسی که در بریتانیا زندگی می‌کند به صورت خودکار تحت پوشش NHS است بدون نیاز به ثبت‌نام، پرداخت حق بیمه یا داشتن کارت بیمه. وقتی به پزشک یا بیمارستان می‌روید، هیچ چیز نمی‌پردازید مگر برای نسخه‌های دارویی که هم مبلغ ثابت کوچکی است. کیفیت مراقبت‌های پزشکی در NHS به طور کلی خوب است. پزشکان با تخصص بالا، بیمارستان‌های مجهز، درمان‌های پیشرفته و تمرکز قوی روی پیشگیری و سلامت عمومی. اما چالش اصلی انتظار بسیار طولانی برای خدمات غیرفوری است که در سال‌های اخیر بدتر شده است. NHS در چهار کشور بریتانیا کمی متفاوت اداره می‌شود. NHS England، NHS Scotland، NHS Wales و Health and Social Care in Northern Ireland هر کدام سیستم جداگانه‌ای دارند اما اصول پایه یکسان است.

ثبت‌نام با GP - پزشک عمومی

قلب NHS سیستم GP یا General Practitioner که پزشک عمومی است. برای دسترسی به خدمات NHS باید در یک GP Surgery یعنی مطب پزشک عمومی محلی ثبت‌نام کنید. وقتی به بریتانیا می‌آیید، اولین کاری که باید انجام دهید پیدا کردن GP Surgery نزدیک محل سکونتتان و ثبت‌نام است. می‌توانید از وب‌سایت NHS.uk با وارد کردن Postcode یعنی کد پستی محله خود GP Surgeries اطراف را ببینید، از سایت‌هایی مثل NHS Choices یا Patient.co.uk نظرات و رتبه‌بندی‌ها را بخوانید یا از همسایه‌ها بپرسید. برای Registration یعنی ثبت‌نام باید به GP Surgery بروید یا فرم آنلاین پر کنید. مدارک لازم شامل Proof of Address یعنی اثبات آدرس مثل قبض برق یا اجاره‌نامه و شناسایی مثل پاسپورت است. اگر تازه رسیده‌اید و هنوز Proof of Address ندارید، بسیاری از GP ها بدون آن هم می‌پذیرند. بعد از ثبت‌نام، به شما یک NHS Number داده می‌شود که شماره منحصر به فرد شما در سیستم است. این شماره برای تمام خدمات NHS شما استفاده می‌شود. برای ویزیت GP باید Appointment یعنی وقت بگیرید. می‌توانید تلفنی با Surgery تماس بگیرید، آنلاین از طریق وب‌سایت یا اپلیکیشن NHS App وقت بگیرید. انتظار معمولاً چند روز تا دو هفته است. برای موارد Urgent یعنی فوری معمولاً می‌توانید Same-Day Appointment یعنی وقت همان روز بگیرید. برخی Surgeries سیستم Walk-in یعنی بدون وقت قبلی هم دارند که می‌توانید در ساعات خاص بروید اما ممکن است طولانی منتظر بمانید. ویزیت GP کاملاً رایگان است. هیچ چیز نمی‌پردازید. همچنین می‌توانید برای مشاوره Telephone Consultation یعنی مشاوره تلفنی یا Video Consultation که ویدئو کنفرانس است درخواست دهید که رایگان است.

متخصصین و بیمارستان

برای مراجعه به Specialist یعنی متخصص یا Hospital Treatment یعنی درمان در بیمارستان، حتماً نیاز به Referral یعنی ارجاع از GP دارید. NHS بر اساس سیستم Gatekeeper عمل می‌کند یعنی GP دروازه‌بان سیستم است. وقتی GP تشخیص می‌دهد نیاز به متخصص دارید، Referral Letter می‌نویسد و شما را به Consultant یعنی متخصص در بیمارستان NHS یا Specialist Clinic ارجاع می‌دهد. بعد از آن معمولاً نامه‌ای از بیمارستان دریافت می‌کنید که Appointment شما را اعلام می‌کند. نکته بسیار مهم این است که انتظار برای متخصصین در NHS می‌تواند بسیار طولانی باشد. NHS Waiting Times یعنی زمان‌های انتظار در سال‌های اخیر به شدت افزایش یافته است. طبق NHS Constitution، باید ظرف ۱۸ هفته از Referral تا شروع درمان ویزیت شوید. این که به آن RTT یا Referral to Treatment می‌گویند. اما واقعیت این است که خیلی‌ها بیش از این منتظر می‌مانند. برای برخی تخصص‌ها مثل Dermatology یعنی پوست، Orthopaedics یعنی ارتوپد، ENT که گوش و حلق و بینی یا Ophthalmology که چشم، انتظار می‌تواند شش ماه تا دو سال یا بیشتر باشد. برای موارد Urgent یا Cancer Referral که ارجاع سرطان، اولویت بیشتر است و باید ظرف دو هفته متخصص ببینید. برای موارد Routine یعنی معمولی، انتظار طولانی است. همه خدمات متخصص و بیمارستان در NHS کاملاً رایگان است. ویزیت، تست‌ها، Scans یعنی تصویربرداری، جراحی، بستری، غذا و... هیچ چیز نمی‌پردازید. اگر نمی‌خواهید منتظر بمانید، می‌توانید Private Healthcare یعنی بهداشت خصوصی را در نظر بگیرید که بعداً توضیح می‌دهیم.

اورژانس - A&E

برای موارد Life-Threatening یعنی تهدیدکننده زندگی باید ۹۹۹ بزنید و Ambulance درخواست کنید. برای موارد غیرفوری می‌توانید ۱۱۱ بزنید که NHS 111 سرویس مشاوره و راهنمایی رایگان ۲۴ ساعته است. تمام بیمارستان‌های NHS بخش A&E یا Accident and Emergency که اورژانس دارند که ۲۴ ساعته باز است. می‌توانید مستقیماً به A&E بروید بدون نیاز به Referral. در A&E ابتدا Triage انجام می‌شود که پرستار شما را ارزیابی می‌کند و بر اساس شدت رنگ می‌دهد. Red یعنی قرمز برای فوری و بحرانی، Orange یعنی نارنجی، Yellow یعنی زرد، Green یعنی سبز و Blue یعنی آبی برای کم‌خطر. بسته به رنگ، انتظار متفاوت است. انتظار در A&E بریتانیا می‌تواند بسیار طولانی باشد. هدف این است که ۹۵ درصد بیماران ظرف چهار ساعت دیده شوند اما در واقعیت خیلی‌ها بیشتر منتظر می‌مانند. انتظار می‌تواند بین یک تا دوازده ساعت یا حتی بیشتر باشد بسته به شلوغی و شدت مشکل. A&E کاملاً رایگان است. هیچ چیز نمی‌پردازید حتی اگر خارجی باشید. برای موارد فوری اما غیر تهدیدکننده، بهتر است ابتدا با NHS 111 تماس بگیرید. آن‌ها راهنمایی می‌کنند که باید به A&E بروید، به GP، به Urgent Care Centre یا خودتان در خانه مراقبت کنید. همچنین Walk-in Centres و Urgent Care Centres برای مشکلات غیرفوری مثل برش‌های کوچک، سوختگی، عفونت‌ها و... موجود هستند که سریع‌تر از A&E و بدون نیاز به وقت قبلی هستند. همه رایگان است.

داروها - Prescriptions

وقتی GP یا متخصص برای شما Prescription یعنی نسخه می‌نویسد، می‌توانید آن را به Pharmacy یعنی داروخانه ببرید. زنجیره‌های بزرگ مثل Boots، Superdrug، Lloyds Pharmacy و داروخانه‌های سوپرمارکت‌ها مثل Tesco، Sainsbury's یا ASDA. در انگلستان، هر Prescription Item یعنی قلم نسخه Prescription Charge یعنی هزینه نسخه ثابت ۹.۹۰ پوند (حدود ۱۱ یورو یا ۱۲ دلار) در سال ۲۰۲۵ دارد. یعنی اگر سه دارو در نسخه داشته باشید، سه بار ۹.۹۰ پوند یعنی ۲۹.۷۰ پوند می‌پردازید. اما بسیاری از مردم Exempt یعنی معاف هستند و چیزی نمی‌پردازند. معافیت‌ها شامل کودکان زیر ۱۶ سال یا ۱۶ تا ۱۸ سال که در تحصیل Full-Time، افراد ۶۰ سال به بالا، زنان باردار یا کسانی که کمتر از یک سال از زایمان گذشته، افرادی با Medical Exemption Certificate برای بیماری‌های خاص مثل دیابت، سرطان، صرع و...، کسانی که Income Support، Jobseeker's Allowance، Pension Credit یا Universal Credit دریافت می‌کنند و افرادی که Low Income Scheme دارند است. در اسکاتلند، ولز و ایرلند شمالی Prescriptions کاملاً رایگان است برای همه. فقط انگلستان Prescription Charge دارد. اگر داروهای زیادی دارید، می‌توانید Prescription Prepayment Certificate یا PPC بخرید که سه ماهه ۳۲.۰۵ پوند یا یک ساله ۱۱۴.۵۰ پوند است و بعد همه نسخه‌ها رایگان می‌شود. اگر بیش از یازده قلم در سال دارید، PPC صرفه‌جویی دارد.

دندانپزشکی - NHS Dentistry

دندانپزشکی در NHS موجود است اما پیدا کردن NHS Dentist که بیمار جدید می‌پذیرد می‌تواند بسیار سخت باشد. بسیاری از دندانپزشکان NHS دیگر بیمار جدید نمی‌پذیرند یا فقط Private کار می‌کنند. برای پیدا کردن NHS Dentist می‌توانید از NHS.uk جستجو کنید، با NHS 111 تماس بگیرید یا از Local Dental Helpline منطقه خود استفاده کنید. NHS Dentistry سه Band یعنی سطح هزینه دارد. Band 1 که معاینه، تشخیص، مشاوره، Scale and Polish یعنی جرم‌گیری و برنامه‌ریزی درمان است ۲۶.۸۰ پوند، Band 2 که شامل همه چیز Band 1 به علاوه Fillings یعنی پر کردن، Extractions یعنی کشیدن و Root Canal Treatment یعنی عصب‌کشی ۷۳.۵۰ پوند و Band 3 که شامل همه چیز Band 1 و 2 به علاوه Crowns، Dentures یا Bridges ۳۱۹.۱۰ پوند است. این هزینه‌ها برای کل دوره درمان است نه هر ویزیت. یعنی اگر چند ویزیت برای یک درمان دارید، فقط یکبار می‌پردازید. کودکان زیر ۱۸، زنان باردار و مادران تازه‌زایمان، افرادی که Income Support یا سایر مزایا دریافت می‌کنند و افرادی با Low Income معاف هستند و رایگان است. بسیاری از مردم به Private Dentist می‌روند چون پیدا کردن NHS Dentist سخت است. هزینه‌های خصوصی می‌تواند خیلی بیشتر باشد - Checkup بین ۵۰ تا ۱۲۰ پوند، Filling بین ۸۰ تا ۲۵۰ پوند، Crown بین ۴۰۰ تا ۱,۰۰۰ پوند و Implant بین ۲,۰۰۰ تا ۳,۵۰۰ پوند.

چشم‌پزشکی - Eye Care

خدمات چشم‌پزشکی در NHS برای برخی گروه‌ها رایگان است. Eye Test یعنی معاینه چشم برای کودکان زیر ۱۶ یا زیر ۱۹ در تحصیل، افراد ۶۰ سال به بالا، افرادی که مزایای خاص دریافت می‌کنند، افرادی با بیماری‌های چشمی یا Diabetes، افرادی با سابقه خانوادگی Glaucoma و افراد نابینا یا کم‌بینا رایگان است. برای بقیه، Private Eye Test بین ۲۰ تا ۵۰ پوند است. بسیاری از Opticians مثل Specsavers، Vision Express یا Boots Opticians پیشنهادات و تخفیف‌ها دارند. برای Glasses یعنی عینک و Contact Lenses یعنی لنزهای تماسی، NHS فقط برای گروه‌های خاص Voucher یعنی کوپن می‌دهد که بخشی از هزینه را پوشش می‌دهد. برای اکثر مردم، عینک‌ها خصوصی است و باید خودتان بپردازید. عینک‌ها می‌تواند بین ۵۰ تا ۳۰۰ پوند یا بیشتر باشد. اگر مشکل پزشکی چشمی دارید مثل Cataract یا آب مروارید، Glaucoma یا مشکلات شبکیه، GP شما را به Hospital Eye Department ارجاع می‌دهد که کاملاً رایگان است.

بارداری و زایمان - Maternity Care

خدمات بارداری و زایمان در NHS کاملاً رایگان و جامع است. Antenatal Care یعنی مراقبت‌های دوران بارداری، Birth یعنی زایمان و Postnatal Care یعنی مراقبت بعد از زایمان همه ۱۰۰ درصد رایگان است. بعد از تشخیص بارداری، GP شما را به Midwife یعنی ماما ارجاع می‌دهد که نقش اصلی در مراقبت‌های بارداری دارد. Midwife در Community Clinic یا بیمارستان کار می‌کند. طی بارداری Antenatal Appointments یعنی قرارهای ملاقات منظم با Midwife یا Doctor، Scans یعنی سونوگرافی معمولاً دو بار در ۱۲ و ۲۰ هفتگی، Blood Tests یعنی آزمایش خون، Urine Tests و Antenatal Classes یعنی کلاس‌های آماده‌سازی زایمان همه رایگان است. برای زایمان می‌توانید انتخاب کنید که در Hospital Maternity Unit یعنی بخش زایمان بیمارستان، Birth Centre که مرکز زایمان یا Home Birth که زایمان در خانه باشد. همه رایگان است. بعد از زایمان معمولاً یک تا دو روز در بیمارستان می‌مانید که رایگان است. Midwife بعد از زایمان هم به شما سرکشی می‌کند، Health Visitor برای کودک، Free Prescriptions یعنی نسخه‌های رایگان تا یک سال بعد از زایمان و Free Dental Care یعنی دندانپزشکی رایگان طی بارداری و یک سال بعد همه ارائه می‌شود. Maternity Leave در بریتانیا تا ۵۲ هفته یعنی یک سال است که ۳۹ هفته اول Statutory Maternity Pay یا SMP با ۹۰ درصد حقوق برای شش هفته اول و سپس مبلغ ثابت حدود ۱۸۴ پوند هفتگی دریافت می‌کنید. Paternity Leave برای پدران دو هفته است با همان نرخ. همچنین Child Benefit که کمک هزینه کودک است ماهانه برای اولین فرزند حدود ۲۵ پوند هفتگی از دولت پرداخت می‌شود.

سلامت روان - Mental Health Services

خدمات سلامت روان در NHS رایگان است اما دسترسی می‌تواند چالش‌برانگیز باشد. برای کمک‌های روانی می‌توانید ابتدا با GP صحبت کنید که او شما را ارزیابی می‌کند. برای مشکلات خفیف تا متوسط مثل Anxiety یعنی اضطراب یا Depression یعنی افسردگی، می‌توانید خودتان بدون ارجاع GP از طریق IAPT یا Improving Access to Psychological Therapies درخواست کنید. از وب‌سایت NHS.uk یا تلفن می‌توانید Self-Referral کنید. IAPT خدماتی مثل CBT یا Cognitive Behavioural Therapy، Counselling یعنی مشاوره و Guided Self-Help ارائه می‌دهد که همه رایگان است. اما انتظار می‌تواند چند هفته تا چند ماه باشد. برای مشکلات جدی‌تر، GP شما را به CMHT یا Community Mental Health Team که تیم سلامت روان جامعه یا Psychiatrist ارجاع می‌دهد. خدمات رایگان است اما انتظار می‌تواند طولانی باشد. برای بحران‌ها Samaritans در ۱۱۶ ۱۲۳ رایگان و ۲۴ ساعته، Shout Crisis Text Line با پیامک SHOUT به ۸۵۲۵۸، Mind Infoline در ۰۳۰۰ ۱۲۳ ۳۳۹۳ و NHS 111 گزینه ۲ برای سلامت روان در دسترس است. اگر خطر فوری برای خود یا دیگران هستید، به A&E بروید یا ۹۹۹ بزنید.

بیمه خصوصی - Private Healthcare

اگرچه NHS رایگان است، حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد مردم بریتانیا Private Health Insurance هم دارند. دلیل اصلی دور زدن انتظار طولانی NHS و دسترسی سریع‌تر به متخصصین و جراحی است. بسیاری از کارفرماها Private Medical Insurance یا PMI به عنوان بخشی از Benefit Package ارائه می‌دهند. اگر نه، می‌توانید Individual Policy بخرید. شرکت‌های بیمه معروف عبارتند از Bupa، AXA PPP، Aviva، Vitality Health و WPA. Premium بستگی به سن، سلامتی و سطح پوشش دارد اما معمولاً بین ۵۰ تا ۲۰۰ پوند ماهانه برای فرد و ۱۵۰ تا ۵۰۰ پوند برای خانواده است. Private Healthcare می‌تواند انتظار را از ماه‌ها به هفته‌ها کاهش دهد. همچنین Consultant Choice یعنی انتخاب متخصص، Private Room در بیمارستان و امکانات بهتر دارید. اما نکته مهم این است که Private Insurance معمولاً Chronic Conditions یعنی بیماری‌های مزمن، Pre-existing Conditions یعنی بیماری‌های قبلی، A&E، GP Visits و بیماری‌های روانی را پوشش نمی‌دهد. فقط برای Elective Surgery یعنی جراحی انتخابی، Diagnostics و Consultations است. بسیاری از مردم هم NHS و خصوصی را ترکیب می‌کنند. برای موارد فوری و اورژانس از NHS رایگان و برای موارد غیرفوری که نمی‌خواهند منتظر بمانند از خصوصی استفاده می‌کنند.

واکسن‌ها - Vaccinations

واکسن‌ها در NHS برای کودکان و گروه‌های واجد شرایط کاملاً رایگان است. برنامه Childhood Immunisation یعنی ایمن‌سازی کودکان تمام واکسن‌های ضروری از بدو تولد تا نوجوانی را رایگان ارائه می‌دهد. برای بزرگسالان Flu Vaccine یعنی واکسن آنفلوآنزا سالانه برای افراد ۶۵ سال به بالا، زنان باردار و گروه‌های پرخطر رایگان است. Pneumonia Vaccine، Shingles Vaccine و COVID-19 Vaccine هم برای گروه‌های واجد شرایط رایگان است. واکسن‌های مسافرتی مثل Typhoid، Hepatitis A یا Yellow Fever معمولاً Private هستند و باید بپردازید. هزینه هر واکسن بین ۳۰ تا ۸۰ پوند است.

نکات ویژه برای ایرانی‌ها

برای ایرانی‌هایی که به بریتانیا می‌آیند چند نکته مهم وجود دارد. اول اینکه فوری با GP Surgery ثبت‌نام کنید. بدون ثبت‌نام با GP دسترسی به NHS محدود است. دوم اینکه صبور باشید برای انتظار. NHS رایگان و خوب است اما برای غیرفوری خیلی کند است. انتظار ماه‌ها برای متخصصین و جراحی عادی است. سوم اینکه زبان انگلیسی خیلی مهم است. اکثر پزشکان و کادر فقط انگلیسی صحبت می‌کنند. اما می‌توانید Interpreter یعنی مترجم درخواست کنید که رایگان است. NHS Language Line سرویس مترجم تلفنی رایگان دارد. چهارم اینکه مدارک پزشکی خود از ایران را ترجمه کنید. Certified Translation مفید است. پنجم اینکه از خدمات پیشگیری NHS استفاده کنید. Health Checks، Screenings، Vaccinations همه رایگان است. ششم اینکه برای اورژانس ابتدا با NHS 111 تماس بگیرید نه اینکه مستقیماً به A&E بروید. آن‌ها راهنمایی می‌کنند. هفتم اینکه اگر می‌توانید بیمه خصوصی بگیرید یا اگر کارفرما می‌دهد حتماً قبول کنید. انتظار NHS می‌تواند خسته‌کننده باشد. هشتم اینکه در شهرهای بزرگ مثل لندن، منچستر، بیرمینگم پزشکان فارسی‌زبان و کلینیک‌های ایرانی موجود هستند. نهم اینکه کیفیت مراقبت‌های NHS خوب است خصوصاً برای موارد جدی مثل سرطان، قلب، اورژانس. فقط انتظار مشکل است. دهم اینکه NHS کاملاً رایگان است. حتی اگر Tourist هستید A&E رایگان است. این یکی از بزرگ‌ترین مزایای بریتانیا است.

منابع مفید

برای اطلاعات رسمی NHS:

• NHS.uk - وب‌سایت رسمی با اطلاعات جامع
• NHS App - اپلیکیشن برای مدیریت سلامت، گرفتن وقت و...

برای پیدا کردن GP:

• NHS.uk/service-search/find-a-gp

• NHS 111: شماره 111 (رایگان، ۲۴ ساعته)

• Samaritans: 116 123
• Shout Crisis Text Line: پیامک SHOUT به 85258
• Mind: 0300 123 3393

شماره‌های اورژانس:

• اورژانس: 999
• NHS 111: 111

جمع‌بندی

سیستم بهداشتی بریتانیا یک سیستم عمومی همگانی کاملاً رایگان است که بر اساس اصل مراقبت بر پایه نیاز طراحی شده و یکی از قدیمی‌ترین و محبوب‌ترین سیستم‌های بهداشتی در جهان است. مزایا شامل کاملاً رایگان در نقطه استفاده - هیچ صورت‌حساب یا Copay، پوشش همگانی برای همه مقیمان بریتانیا، بدون نیاز به بیمه، کارت یا ثبت‌نام پیچیده، کیفیت خوب برای موارد جدی و اورژانس، Prescription Charge ثابت و پایین در انگلستان و رایگان در اسکاتلند/ولز/ایرلند شمالی، بارداری و زایمان کاملاً رایگان و جامع، واکسن‌های رایگان برای کودکان و گروه‌های واجد شرایط، خدمات پیشگیری رایگان، مترجم رایگان برای کسانی که انگلیسی نمی‌دانند و NHS 111 مشاوره رایگان ۲۴ ساعته است. چالش‌ها شامل انتظار بسیار طولانی برای متخصصین و جراحی غیرفوری، Waiting Times که در سال‌های اخیر بدتر شده، دندانپزشکی NHS سخت قابل دسترس و محدود، زبان انگلیسی معمولاً ضروری، خدمات سلامت روان انتظار طولانی دارد، کمبود پرستار و پزشک در NHS، برخی خدمات مثل Physiotherapy محدود، GP Appointments گاهی سخت قابل دسترس و فشار زیاد بر NHS باعث کاهش کیفیت در برخی مناطق است. برای موفقیت در سیستم، فوری با GP ثبت‌نام کنید، صبور باشید برای انتظار غیرفوری، از NHS 111 قبل از A&E استفاده کنید، مترجم درخواست دهید اگر لازم، از خدمات پیشگیری رایگان استفاده کنید، اگر می‌توانید بیمه خصوصی بگیرید برای سرعت، NHS App نصب کنید، برای موارد جدی NHS عالی است - نگران نباشید، همه چیز رایگان است - استفاده کنید و اگر بیمه خصوصی ندارید برای موارد غیرفوری آماده انتظار باشید. NHS با همه چالش‌هایش یک سیستم ارزشمند است که تضمین می‌کند همه بدون نگرانی مالی به مراقبت‌های پزشکی دسترسی دارند. برای موارد جدی و اورژانس عالی است. برای غیرفوری نیاز به صبر دارد.