راهنمای جامع مالیات و حسابداری در فرانسه

مقدمه

سیستم مالیاتی فرانسه یکی از پیچیده‌ترین و جامع‌ترین سیستم‌های مالیاتی در جهان است. فرانسه دومین اقتصاد اروپا و ششمین اقتصاد جهان است با سیستم رفاه اجتماعی گسترده که از طریق مالیات‌های بالا تأمین می‌شود. برای کسانی که به فرانسه می‌روند، فهمیدن این سیستم ضروری است چون تأثیر قابل توجهی روی درآمد خالص دارد. ویژگی اصلی سیستم مالیاتی فرانسه این است که بار مالیاتی کل بسیار بالاست - یکی از بالاترین‌ها در دنیا. اما در عوض، سیستم رفاه اجتماعی جامعی دریافت می‌کنید شامل بیمه سلامت عالی، آموزش رایگان، مزایای خانوادگی سخاوتمندانه، بیمه بیکاری، بازنشستگی دولتی و حمایت‌های اجتماعی متعدد. Direction Générale des Finances Publiques یا DGFiP اداره کل مالیه عمومی سازمان مسئول جمع‌آوری مالیات‌هاست. URSSAF یا Union de Recouvrement des Cotisations de Sécurité Sociale et d'Allocations Familiales مسئول جمع‌آوری کمک‌های اجتماعی است. سال مالیاتی همان سال تقویمی است از اول ژانویه تا سی و یکم دسامبر. از سال ۲۰۱۹، فرانسه سیستم Prélèvement à la Source یعنی کسر در منبع را معرفی کرد. این یعنی مالیات بر درآمد مستقیماً از حقوق ماهانه کسر می‌شود مثل بیشتر کشورها. Déclaration de Revenus یا اظهارنامه درآمد باید هر سال بین آوریل و ژوئن ارسال شود. حتی با سیستم کسر در منبع، باید اظهارنامه بدهید تا نرخ کسر برای سال بعد تعدیل شود و اگر پرداخت بیش از حد یا کمتر از حد بوده تسویه شود.

مالیات بر درآمد - Impôt sur le Revenu

Impôt sur le Revenu یا مختصر IR مالیات بر درآمد فرانسه است. این بر اساس سیستم Progressive یعنی پیشرونده عمل می‌کند و یکی از ویژگی‌های منحصر به فرد آن این است که بر اساس Foyer Fiscal یعنی خانوار مالیاتی محاسبه می‌شود نه فرد. برای سال ۲۰۲۵، پله‌های مالیاتی به این صورت است که تا ۱۱,۲۹۴ یورو نرخ صفر درصد، بین ۱۱,۲۹۴ تا ۲۸,۷۹۷ یورو نرخ یازده درصد، بین ۲۸,۷۹۷ تا ۸۲,۳۴۱ یورو نرخ سی درصد، بین ۸۲,۳۴۱ تا ۱۷۷,۱۰۶ یورو نرخ چهل و یک درصد و بالای ۱۷۷,۱۰۶ یورو نرخ چهل و پنج درصد است. اما اینجا نکته مهم Quotient Familial یعنی ضریب خانوادگی است. درآمد کل خانوار بر تعداد Parts یعنی سهم تقسیم می‌شود. هر بزرگسال یک Part، دو فرزند اول هر کدام نصف Part و از سومین فرزند به بعد هر کدام یک Part کامل. مثلاً زوجی متأهل با دو فرزند دارای سه Parts هستند - دو برای والدین و یک برای دو فرزند. اگر درآمد کل خانوار ۹۰,۰۰۰ یورو باشد، تقسیم بر سه می‌شود ۳۰,۰۰۰ یورو. مالیات روی ۳۰,۰۰۰ یورو محاسبه می‌شود و سپس ضربدر سه. این سیستم باعث می‌شود خانواده‌های بزرگ‌تر مالیات کمتری بپردازند. دولت فرانسه خانواده‌ها را تشویق می‌کند. بیایید با مثال محاسبه کنیم. فرد مجرد با درآمد ۶۰,۰۰۰ یورو. یک Part دارد. اولین ۱۱,۲۹۴ یورو صفر درصد. بعدی ۱۷,۵۰۳ یورو یعنی تا ۲۸,۷۹۷ ضربدر یازده درصد می‌شود ۱,۹۲۵ یورو. باقیمانده ۳۱,۲۰۳ یورو یعنی تا ۶۰,۰۰۰ ضربدر سی درصد می‌شود ۹,۳۶۱ یورو. جمع IR حدود ۱۱,۲۸۶ یورو که نرخ موثر حدود نوزده درصد است. اما باید Prélèvements Sociaux یعنی کسرهای اجتماعی را هم اضافه کنید که بعداً توضیح می‌دهیم.

Prélèvement à la Source - کسر در منبع

از ژانویه ۲۰۱۹، فرانسه سیستم Prélèvement à la Source یا PAS معرفی کرد. کارفرما ماهانه Taux de Prélèvement یعنی نرخ کسر را از حقوق کسر می‌کند و به اداره مالیات می‌پردازد. نرخ کسر بر اساس اظهارنامه سال قبل محاسبه می‌شود و برای هر خانوار شخصی‌سازی می‌شود. می‌توانید Taux Neutre یعنی نرخ خنثی انتخاب کنید اگر نمی‌خواهید کارفرما درآمد کل خانوارتان را بداند. در پایان سال، وقتی اظهارنامه می‌دهید، اگر تغییری در درآمد یا وضعیت خانوادگی داشته‌اید، نرخ کسر برای سال بعد تعدیل می‌شود. اگر بیش از حد پرداخت کرده‌اید، Remboursement یعنی بازپرداخت دریافت می‌کنید. اگر کم پرداخت کرده‌اید، باید تفاوت را بپردازید. همچنین می‌توانید Acompte Contemporain برای درآمدهای دیگر مثل اجاره یا سود سهام درخواست دهید که ماهانه یا سه‌ماهه کسر شود.

کسورات و اعتبارات مالیاتی

فرانسه سیستم پیچیده کسورات و اعتبارات دارد. Frais Réels هزینه‌های واقعی شغلی را می‌توانید به جای Abattement Forfaitaire که کسر استاندارد ده درصد است انتخاب کنید اگر هزینه‌های واقعی بیشتر باشد. شامل مسیر رفت و آمد کار، وعده‌های غذایی اگر کارفرما تأمین نمی‌کند، لباس کار، ابزار و تجهیزات، آموزش حرفه‌ای و Télétravail یعنی کار از راه دور با ضوابط خاص. Crédit d'Impôt اعتبار مالیاتی که مستقیماً از مالیات بدهکار کسر می‌شود و اگر بیشتر از مالیات باشد بازپرداختی است. مهم‌ترین‌ها شامل Crédit d'Impôt pour l'Emploi d'un Salarié à Domicile برای استخدام کمک خانگی پنجاه درصد تا سقف ۱۲,۰۰۰ یورو سالانه، Crédit d'Impôt pour Frais de Garde d'Enfants برای هزینه‌های مراقبت از کودک زیر شش سال پنجاه درصد تا سقف ۳,۵۰۰ یورو برای هر کودک و Crédit d'Impôt Transition Énergétique برای بهبود انرژی خانه که نرخ‌ها متفاوت است. Réduction d'Impôt کاهش مالیاتی که فقط تا صفر کاهش می‌دهد شامل کمک‌های خیریه شصت و شش درصد تا سقف بیست درصد درآمد، سرمایه‌گذاری در PME یعنی شرکت‌های کوچک و متوسط هجده درصد، سرمایه‌گذاری در Outre-mer یعنی سرزمین‌های ماوراء بحار و اشتراک سندیکا.

Cotisations Sociales - کمک‌های اجتماعی

علاوه بر IR، کارمندان باید Cotisations Sociales بپردازند که برای تأمین Sécurité Sociale یعنی تأمین اجتماعی است. این شامل Assurance Maladie بیمه سلامت، Assurance Vieillesse بیمه بازنشستگی، Assurance Chômage بیمه بیکاری و Allocations Familiales کمک‌های خانوادگی می‌شود. نرخ کل Charges Sociales برای کارمندان حدود بیست و دو درصد Salaire Brut یعنی حقوق ناخالص و برای کارفرما حدود چهل و دو درصد است. یعنی جمع حدود شصت و چهار درصد. تفکیک برای کارمند شامل CSG یا Contribution Sociale Généralisée که کمک اجتماعی عمومی نه و دو دهم درصد، CRDS یا Contribution au Remboursement de la Dette Sociale که کمک بازپرداخت بدهی اجتماعی نیم درصد، Assurance Maladie صفر درصد از ۲۰۱۸ برای کارمندان، Assurance Vieillesse بازنشستگی حدود هفت درصد تا سقف، Assurance Chômage بیکاری حدود دو و چهار دهم درصد و Retraite Complémentaire بازنشستگی تکمیلی حدود سه درصد. CSG و CRDS روی بخش بزرگی از درآمد شامل حقوق و سود سرمایه اعمال می‌شود. جمع نه و هفت دهم درصد قابل توجه است. با حقوق ناخالص ۶۰,۰۰۰ یورو سالانه، Cotisations Salariales حدود ۱۳,۲۰۰ یورو. می‌ماند Salaire Net یعنی حقوق خالص قبل از IR حدود ۴۶,۸۰۰ یورو. سپس IR حدود ۱۱,۲۸۶ یورو کسر می‌شود. Salaire Net après Impôt یعنی حقوق خالص بعد از مالیات حدود ۳۵,۵۱۴ یورو که تقریباً شصت درصد حقوق ناخالص است.

SMIC و حداقل دستمزد

فرانسه SMIC یا Salaire Minimum Interprofessionnel de Croissance که حداقل دستمزد بین‌حرفه‌ای رشد نامیده می‌شود دارد. این هر سال تعدیل می‌شود بر اساس تورم و رشد اقتصادی. برای سال ۲۰۲۵، SMIC ساعتی حدود ۱۱.۸۰ یورو و ماهانه برای سی و پنج ساعت هفتگی حدود ۱,۸۰۰ یورو ناخالص یا ۱,۴۰۰ یورو خالص است. این بالاتر از بسیاری کشورهای اروپایی است. کارمندانی که SMIC یا نزدیک آن می‌گیرند، Prime d'Activité که کمک فعالیت نامیده می‌شود دریافت می‌کنند. این پرداخت ماهانه از CAF یعنی Caisse d'Allocations Familiales برای تکمیل درآمد کم است. مبلغ بستگی به درآمد و وضعیت خانوادگی دارد.

مالیات بر شرکت‌ها - Impôt sur les Sociétés

IS یا Impôt sur les Sociétés مالیات شرکتی فرانسه است. نرخ استاندارد بیست و پنج درصد سود خالص برای سال ۲۰۲۲ و بعد است. قبل‌تر سی و سه درصد بود اما تدریجاً کاهش یافت. برای PME یا Petites et Moyennes Entreprises شرکت‌های کوچک و متوسط با فروش کمتر از ده میلیون یورو، نرخ کاهش‌یافته پانزده درصد برای اولین ۴۲,۵۰۰ یورو سود اعمال می‌شود. علاوه بر IS، Contribution Sociale که کمک اجتماعی سه و سه دهم درصد روی IS اعمال می‌شود. یعنی نرخ موثر حدود بیست و هشت درصد می‌شود. SARL یا Société à Responsabilité Limitée که شرکت با مسئولیت محدود محبوب‌ترین شکل شرکت در فرانسه است. حداقل سرمایه یک یورو اما توصیه می‌شود بیشتر. SAS یا Société par Actions Simplifiée که شرکت سهامی ساده‌شده انعطاف‌پذیرتر برای کسب‌وکارهای رشدی. SA یا Société Anonyme که شرکت سهامی کلاسیک با حداقل سرمایه ۳۷,۰۰۰ یورو برای شرکت‌های بزرگ‌تر که می‌خواهند در بورس باشند.

Auto-Entrepreneur - کارآفرین خودکار

برای کسب‌وکارهای کوچک، Micro-Entreprise یا Auto-Entrepreneur رژیم ساده است. اگر فروش سالانه زیر آستانه مشخص باشد - ۱۸۸,۷۰۰ یورو برای فروش کالا یا ۷۷,۷۰۰ یورو برای خدمات - می‌توانید این رژیم را انتخاب کنید. در این رژیم، درآمد ناخالص ضربدر Abattement Forfaitaire که کسر استاندارد برای هزینه‌ها می‌شود و روی باقیمانده مالیات می‌شود. Abattement برای فروش کالا هفتاد و یک درصد، خدمات BIC یعنی Bénéfices Industriels et Commerciaux پنجاه درصد و خدمات BNC یعنی Bénéfices Non Commerciaux سی و چهار درصد است. همچنین گزینه Versement Libératoire وجود دارد که نرخ ثابت ماهانه یا سه‌ماهه روی درآمد ناخالص می‌پردازید - یک درصد برای فروش، یک و هفت دهم درصد برای خدمات BIC و دو و دو دهم درصد برای BNC. این شامل IR و Cotisations Sociales است. برای مثال، Consultant با درآمد ۵۰,۰۰۰ یورو سالانه BNC. با Versement Libératoire، می‌پردازد دو و دو دهم درصد IR یعنی ۱,۱۰۰ یورو بعلاوه حدود بیست و دو درصد Cotisations یعنی ۱۱,۰۰۰ یورو. جمع حدود ۱۲,۱۰۰ یورو. درآمد خالص حدود ۳۷,۹۰۰ یورو. اما این فقط اگر Revenu Fiscal de Référence یعنی درآمد مالیاتی مرجع سال قبل زیر آستانه مشخص باشد قابل استفاده است. Micro-Entrepreneur از IVA معاف است تا آستانه‌های مشخص - ۳۶,۸۰۰ یورو برای خدمات و ۹۱,۹۰۰ یورو برای فروش.

TVA - مالیات بر ارزش افزوده

TVA یا Taxe sur la Valeur Ajoutée معادل VAT است. نرخ‌ها چهار سطح دارند - Taux Normal بیست درصد برای اکثر کالاها و خدمات، Taux Intermédiaire ده درصد برای رستوران‌ها، حمل‌ونقل، تعمیرات و برخی کالاها، Taux Réduit پنج و نیم درصد برای مواد غذایی، کتاب، انرژی برای سوخت و برخی خدمات فرهنگی و Taux Particulier دو و یک دهم درصد برای دارو، مطبوعات و برخی نمایش‌ها. برخی خدمات معاف هستند مثل خدمات پزشکی، آموزش، خدمات مالی و بیمه، اجاره مسکونی بدون مبله. برای کسب‌وکارها، اگر فروش سالانه بیش از ۳۶,۸۰۰ یورو برای خدمات یا ۹۱,۹۰۰ یورو برای فروش باشد باید TVA ثبت‌نام کنید. بعد از ثبت‌نام، باید ماهانه یا سه‌ماهه CA3 که اظهارنامه TVA ارسال کنید و TVA جمع‌شده منهای TVA پرداختی را به دولت بپردازید.

مالیات‌های محلی - Impôts Locaux

Taxe d'Habitation مالیات سکونت که قبلاً برای همه بود اما از ۲۰۲۳ برای Résidence Principale یعنی اقامتگاه اصلی لغو شد. اما همچنان برای Résidences Secondaires یعنی خانه‌های دوم اعمال می‌شود. نرخ بستگی به شهرداری دارد اما معمولاً بین ده تا پانزده درصد Valeur Locative Cadastrale یعنی ارزش اجاره ثبتی. Taxe Foncière مالیات املاک برای مالکان املاک. این سالانه پرداخت می‌شود و شامل دو بخش است - Taxe Foncière sur les Propriétés Bâties برای املاک ساخته‌شده و Taxe Foncière sur les Propriétés Non Bâties برای زمین‌های خالی. نرخ بستگی به شهرداری دارد اما می‌تواند بین پانصد تا چند هزار یورو سالانه برای آپارتمان متوسط باشد. Taxe sur les Ordures Ménagères مالیات زباله خانگی معمولاً همراه با Taxe Foncière جمع‌آوری می‌شود.

مالیات بر ثروت - IFI

IFI یا Impôt sur la Fortune Immobilière مالیات بر ثروت املاک از سال ۲۰۱۸ جایگزین ISF قبلی شد. این فقط روی دارایی‌های املاک اعمال می‌شود نه کل ثروت. اگر ارزش خالص املاک در فرانسه و جهان بیش از یک و سه دهم میلیون یورو باشد، باید IFI بپردازید. نرخ‌ها Progressive هستند - صفر تا یک و سه دهم میلیون، صفر و پنج درصد از یک و سه دهم تا دو و پنج میلیون، صفر و هفت درصد از دو و پنج تا پنج میلیون، یک درصد از پنج تا ده میلیون و یک و نیم درصد بالای ده میلیون. Résidence Principale یعنی خانه اصلی تا سی درصد تخفیف دارد. املاک اجاری یا حرفه‌ای تحت شرایط خاص معاف هستند.

مالیات سود سرمایه

Revenus du Capital درآمدهای سرمایه شامل بهره، سود سهام و سود سرمایه در فرانسه به دو صورت مالیات می‌شوند. از سال ۲۰۱۸، Prélèvement Forfaitaire Unique یا PFU که مالیات جامع یکپارچه با نرخ ثابت سی درصد - دوازده و هشت درصد IR و هفده و دو دهم درصد Prélèvements Sociaux معرفی شد. این نرخ Flat Tax نامیده می‌شود. اما می‌توانید انتخاب کنید که به جای Flat Tax با Barème Progressif یعنی پله‌های پیشرونده عادی مالیات بپردازید اگر برایتان بهتر باشد. برای Plus-Values Immobilières یعنی سود سرمایه املاک، نرخ نوزده درصد IR بعلاوه هفده و دو دهم درصد Prélèvements Sociaux جمع سی و شش و دو دهم درصد. اما Abattements برای مدت نگهداری وجود دارد. بعد از بیست و دو سال نگهداری برای IR و سی سال برای Prélèvements Sociaux، کاملاً معاف می‌شوید. Résidence Principale همیشه معاف از مالیات سود سرمایه است.

Allocations Familiales - کمک‌های خانوادگی

فرانسه سیستم سخاوتمندانه کمک‌های خانوادگی دارد. Allocations Familiales برای خانواده‌های با دو فرزند یا بیشتر پرداخت ماهانه می‌شود. مبلغ بستگی به تعداد فرزندان و درآمد خانواده دارد. برای دو فرزند حدود ۱۴۰ یورو ماهانه، سه فرزند حدود ۳۲۰ یورو و هر فرزند اضافی حدود ۱۸۰ یورو اضافه می‌شود. اگر درآمد بالا باشد، کاهش می‌یابد. Prestation d'Accueil du Jeune Enfant یا PAJE کمک پذیرش کودک خردسال برای کودکان زیر سه سال شامل Prime à la Naissance که جایزه تولد حدود ۱,۰۰۰ یورو، Allocation de Base که کمک پایه ماهانه و Complément de Libre Choix du Mode de Garde برای هزینه‌های مراقبت. Allocation de Rentrée Scolaire یا ARS کمک بازگشت مدرسه سالانه برای خانواده‌های کم‌درآمد با کودکان مدرسه‌ای حدود ۴۰۰ یورو برای هر کودک. این کمک‌ها قابل توجه هستند و می‌توانند هزاران یورو سالانه باشند.

نکات ویژه برای ایرانی‌ها

برای ایرانی‌هایی که به فرانسه می‌روند چند نکته مهم وجود دارد. اول اینکه فرانسه و ایران توافقنامه جلوگیری از مالیات مضاعف دارند. این مهم است برای جلوگیری از مالیات دوبار. دوم اینکه Numéro Fiscal یا شماره مالیاتی فوری بگیرید. این سیزده رقمی است و برای همه امور مالیاتی ضروری است. وقتی اولین اظهارنامه می‌دهید دریافت می‌کنید. سوم اینکه از Expert-Comptable یا Comptable که حسابدار یا مشاور مالیاتی استفاده کنید خصوصاً اگر کسب‌وکار دارید. سیستم فرانسه بسیار پیچیده است. هزینه بستگی به خدمات دارد اما می‌تواند بین هزار تا پنج هزار یورو سالانه باشد. چهارم اینکه زبان فرانسوی یاد بگیرید. ادارات دولتی فرانسه معروف به استفاده انحصاری از فرانسه هستند. انگلیسی کمتر پذیرفته می‌شود. پنجم اینکه از Allocations Familiales و سایر کمک‌ها استفاده کنید اگر واجد شرایط هستید. CAF وب‌سایت و اپلیکیشن دارد برای درخواست. ششم اینکه برای بازنشستگی برنامه‌ریزی کنید. سیستم بازنشستگی فرانسه پیچیده است با Retraite de Base و Retraite Complémentaire. همچنین Plan d'Épargne Retraite یا PER که برنامه پس‌انداز بازنشستگی خصوصی توصیه می‌شود. هفتم اینکه از Sécurité Sociale استفاده کنید. بیمه سلامت فرانسه عالی است و شصت تا صد درصد هزینه‌های پزشکی را پوشش می‌دهد. Mutuelle که بیمه تکمیلی خصوصی برای پوشش باقیمانده توصیه می‌شود. هشتم اینکه صبور باشید با بوروکراسی. فرانسه معروف به Administration پیچیده و کاغذبازی است. فرآیندها می‌توانند کند باشند. نهم اینکه Impots.gouv.fr سایت رسمی مالیات را استفاده کنید. Espace Particulier فضای شخصی آنلاین برای مشاهده وضعیت مالیاتی، ارسال اظهارنامه و پرداخت. دهم اینکه از حقوق کارگری قوی فرانسه آگاه باشید. سی و پنج ساعت کار هفتگی، حداقل پنج هفته مرخصی سالانه، حمایت‌های قوی از کارمندان و قراردادهای کاری محکم.

منابع مفید

برای اطلاعات رسمی مالیاتی Impots.gouv.fr وب‌سایت Direction Générale des Finances Publiques. Espace Particulier برای مدیریت امور مالیاتی شخصی. URSSAF در urssaf.fr برای Cotisations Sociales و کارفرمایان. CAF در caf.fr برای Allocations Familiales و کمک‌های خانوادگی. Ameli.fr برای Assurance Maladie و بیمه سلامت. Service-Public.fr برای اطلاعات عمومی درباره خدمات دولتی و حقوق.

جمع‌بندی

سیستم مالیاتی فرانسه یکی از پیچیده‌ترین و سنگین‌ترین در جهان است. بار مالیاتی کل با IR تا چهل و پنج درصد، Cotisations Sociales شصت و چهار درصد، TVA بیست درصد و مالیات‌های محلی می‌تواند برای کارمندان به شصت درصد حقوق ناخالص برسد. اما سیستم رفاه اجتماعی جامع، بیمه سلامت عالی، آموزش رایگان با کیفیت بالا، کمک‌های خانوادگی سخاوتمندانه، بیمه بیکاری قوی، بازنشستگی دولتی و حمایت‌های اجتماعی متعدد در عوض دریافت می‌کنید. نکات کلیدی شامل فهمیدن Quotient Familial و مزایای خانوادگی، استفاده از کسورات و اعتبارات مجاز، درخواست Allocations Familiales و Prime d'Activité، استفاده از Expert-Comptable برای کسب‌وکار، انتخاب Micro-Entreprise اگر کسب‌وکار کوچک، فهمیدن Prélèvement à la Source، بهره‌مندی از Sécurité Sociale و Mutuelle، برنامه‌ریزی برای بازنشستگی با PER، یادگیری زبان فرانسوی و صبر با بوروکراسی است. با آگاهی و برنامه‌ریزی، می‌توانید بار مالیاتی را مدیریت کنید و از کیفیت زندگی بالا، فرهنگ غنی، غذای عالی و سیستم رفاه جامع فرانسه لذت ببرید.