راهنمای جامع مالیات و حسابداری در بریتانیا

مقدمه

سیستم مالیاتی بریتانیا یکی از قدیمی‌ترین و پیچیده‌ترین سیستم‌های مالیاتی در جهان است. بریتانیا ششمین اقتصاد جهان و مرکز مالی مهمی در لندن دارد. سیستم مالیاتی آن ترکیبی از سنت‌های دیرینه و اصلاحات مدرن است که گاهی منجر به پیچیدگی می‌شود. ویژگی اصلی سیستم مالیاتی بریتانیا این است که PAYE یعنی Pay As You Earn دارد که مالیات مستقیماً از حقوق کسر می‌شود. همچنین سیستم Self-Assessment برای کسانی که درآمدهای دیگر دارند. نکته مهم این است که Tax Year یعنی سال مالیاتی از ششم آوریل تا پنجم آوریل سال بعد است - نه سال تقویمی. HMRC یا His Majesty's Revenue and Customs اداره درآمد و گمرک اعلیحضرت سازمان مسئول جمع‌آوری مالیات‌ها و اجرای قوانین مالیاتی است. این سازمان قدرتمند و کارآمد است. Tax Return یا اظهارنامه مالیاتی برای کسانی که Self-Assessment هستند باید تا سی و یکم ژانویه سال بعد ارسال شود - یعنی برای Tax Year ۲۰۲۴-۲۰۲۵ که از ششم آوریل ۲۰۲۴ تا پنجم آوریل ۲۰۲۵ است، باید تا سی و یکم ژانویه ۲۰۲۶ ارسال کنید. یک نکته منحصر به فرد بریتانیا این است که بین Resident و Domiciled تفاوت قائل می‌شود. Domicile مفهوم پیچیده‌ای است که تأثیر زیادی روی مالیات دارد خصوصاً برای خارجی‌ها.

مالیات بر درآمد - Income Tax

Income Tax مالیات بر درآمد در بریتانیا بر اساس سیستم Progressive یعنی پیشرونده عمل می‌کند. برای Tax Year ۲۰۲۵-۲۰۲۶، پله‌های مالیاتی به این صورت است. Personal Allowance یعنی معافیت شخصی ۱۲,۵۷۰ پوند است. این یعنی اولین ۱۲,۵۷۰ پوند درآمد سالانه کاملاً معاف از مالیات است. این برای همه یکسان است مگر اینکه درآمد بیش از ۱۰۰,۰۰۰ پوند باشد که تدریجاً کاهش می‌یابد. بین ۱۲,۵۷۰ تا ۵۰,۲۷۰ پوند نرخ Basic Rate یعنی نرخ پایه بیست درصد است. بین ۵۰,۲۷۰ تا ۱۲۵,۱۴۰ پوند نرخ Higher Rate یعنی نرخ بالاتر چهل درصد است. بالای ۱۲۵,۱۴۰ پوند نرخ Additional Rate یعنی نرخ اضافی چهل و پنج درصد است. بیایید با یک مثال محاسبه کنیم. فرض کنید حقوق سالانه شما ۶۰,۰۰۰ پوند است. اولین ۱۲,۵۷۰ پوند معاف است. بین ۱۲,۵۷۰ تا ۵۰,۲۷۰ یعنی ۳۷,۷۰۰ پوند ضربدر بیست درصد می‌شود ۷,۵۴۰ پوند. باقیمانده ۹,۷۳۰ پوند یعنی از ۵۰,۲۷۰ تا ۶۰,۰۰۰ ضربدر چهل درصد می‌شود ۳,۸۹۲ پوند. جمع Income Tax حدود ۱۱,۴۳۲ پوند که نرخ موثر حدود نوزده درصد کل درآمد است. اما اگر درآمد بین ۱۰۰,۰۰۰ تا ۱۲۵,۱۴۰ پوند باشد، Personal Allowance تدریجاً کاهش می‌یابد - هر ۲ پوند درآمد اضافی ۱ پوند Allowance کم می‌شود. این یعنی نرخ مؤثر در این محدوده شصت درصد می‌شود که بسیار بالا است. در Scotland نرخ‌ها کمی متفاوت هستند چون Scottish Parliament اختیارات مالیاتی دارد. Wales هم در حال دریافت برخی اختیارات است.

National Insurance - بیمه ملی

علاوه بر Income Tax، باید National Insurance یا NI بپردازید. این برای NHS یعنی National Health Service، بازنشستگی دولتی و سایر مزایای اجتماعی است. برای کارمندان Class 1 NI دو بخش دارد. Employee یعنی کارمند بین ۱۲,۵۷۰ تا ۵۰,۲۷۰ پوند دوازده درصد و بالای ۵۰,۲۷۰ پوند دو درصد می‌پردازد. Employer یعنی کارفرما روی حقوق بالای ۹,۱۰۰ پوند سیزده و هشت دهم درصد می‌پردازد. با ۶۰,۰۰۰ پوند حقوق، NI کارمند بین ۱۲,۵۷۰ تا ۵۰,۲۷۰ یعنی ۳۷,۷۰۰ پوند ضربدر دوازده درصد می‌شود ۴,۵۲۴ پوند. بعلاوه ۹,۷۳۰ پوند باقیمانده ضربدر دو درصد می‌شود ۱۹۵ پوند. جمع NI حدود ۴,۷۱۹ پوند. جمع Income Tax و NI حدود ۱۶,۱۵۱ پوند. Take-Home Pay یعنی حقوق خالص حدود ۴۳,۸۴۹ پوند که تقریباً هفتاد و سه درصد حقوق ناخالص است. Self-Employed افراد خویش‌فرما Class 2 و Class 4 NI می‌پردازند. Class 2 مبلغ ثابت هفتگی حدود ۳.۴۵ پوند و Class 4 روی سود بین ۱۲,۵۷۰ تا ۵۰,۲۷۰ پوند نه درصد و بالای آن دو درصد است.

کسورات و Allowances

بریتانیا کسورات محدودی دارد. Personal Allowance که قبلاً گفته شد اصلی‌ترین است. Marriage Allowance اگر یکی از زوج‌ها درآمد کمتر از Personal Allowance دارد، می‌تواند تا ۱,۲۶۰ پوند به همسر منتقل کند. Blind Person's Allowance برای افراد نابینا ۲,۸۷۰ پوند اضافی. Trading Allowance و Property Allowance هر کدام ۱,۰۰۰ پوند برای درآمدهای جانبی از کسب‌وکار یا اجاره. Pension Contributions کمک‌های بازنشستگی خصوصی قابل کسر است - تا ۶۰,۰۰۰ پوند سالانه یا صد درصد درآمد هر کدام کمتر. Gift Aid کمک‌های خیریه به موسسات مجاز که می‌توانید Basic Rate Tax را بازیابی کنید. در مقایسه با آمریکا، کسورات بریتانیا بسیار محدودتر است. بهره وام مسکن، هزینه‌های پزشکی یا مالیات‌های ایالتی قابل کسر نیست.

مالیات سرمایه - Capital Gains Tax

Capital Gains Tax یا CGT روی سود از فروش دارایی‌ها اعمال می‌شود. Annual Exempt Amount یعنی مبلغ معاف سالانه ۳,۰۰۰ پوند برای Tax Year ۲۰۲۵-۲۰۲۶ است. این کاهش قابل توجهی از ۱۲,۳۰۰ پوند چند سال پیش است. نرخ‌ها بستگی به نوع دارایی و Income Tax bracket شما دارند. برای Residential Property یعنی املاک مسکونی نرخ‌ها هجده درصد برای Basic Rate taxpayers و بیست و چهار درصد برای Higher/Additional Rate. برای سایر دارایی‌ها مثل سهام نرخ‌ها ده درصد Basic Rate و بیست درصد Higher/Additional Rate است. Principal Private Residence Relief یعنی معافیت اقامتگاه خصوصی اصلی - اگر خانه اصلی خود را بفروشید معمولاً کاملاً معاف از CGT است تحت شرایط خاص. Business Asset Disposal Relief قبلاً Entrepreneurs' Relief برای فروش کسب‌وکار خود تا یک میلیون پوند سود مادام‌العمر با نرخ ده درصد.

Dividend Tax - مالیات سود سهام

Dividend Tax روی سود سهام دریافتی از شرکت‌ها اعمال می‌شود. Dividend Allowance مبلغ معاف ۵۰۰ پوند سالانه است - این هم کاهش یافته از ۲,۰۰۰ پوند قبلی. نرخ‌ها هشت و هفت و پنج دهم درصد برای Basic Rate taxpayers، سی و سه و هفت و پنج دهم درصد برای Higher Rate و سی و نه و سه و پنج دهم درصد برای Additional Rate. این علاوه بر Income Tax است. یعنی اگر از شرکت خود Dividend بگیرید، شرکت Corporation Tax پرداخته و شما هم Dividend Tax می‌پردازید - Double Taxation که یکی از انتقادات رایج است.

Corporation Tax - مالیات شرکتی

Corporation Tax نرخ اصلی بیست و پنج درصد سود است. برای شرکت‌های کوچک با سود زیر ۵۰,۰۰۰ پوند نرخ Small Profits Rate نوزده درصد است. بین ۵۰,۰۰۰ تا ۲۵۰,۰۰۰ پوند Marginal Relief اعمال می‌شود که نرخ تدریجاً از نوزده به بیست و پنج درصد افزایش می‌یابد. Limited Company یا Ltd محبوب‌ترین شکل شرکت در بریتانیا است. حداقل سرمایه یک پوند - عملاً هیچ محدودیتی نیست. PLC یا Public Limited Company برای شرکت‌های بزرگ که می‌خواهند در بورس باشند. LLP یا Limited Liability Partnership ترکیب شرکت و Partnership که برای حرفه‌ای‌ها محبوب است. Sole Trader یا تاجر انفرادی ساده‌ترین شکل که درآمد در اظهارنامه شخصی مالیات می‌شود.

VAT - مالیات بر ارزش افزوده

VAT یا Value Added Tax نرخ استاندارد بیست درصد است. Reduced Rate نرخ کاهش‌یافته پنج درصد برای انرژی خانگی، محصولات بهداشتی زنانه و برخی موارد دیگر. Zero Rate نرخ صفر برای مواد غذایی اکثر، کتاب، روزنامه، لباس کودکان و حمل‌ونقل عمومی. برخی خدمات Exempt یعنی معاف هستند مثل خدمات پزشکی، آموزش، بیمه و املاک مسکونی. VAT Registration Threshold آستانه ثبت‌نام ۹۰,۰۰۰ پوند فروش سالانه است. اگر فروش شما بیشتر باشد باید ثبت‌نام کنید. زیر این اختیاری است. بعد از ثبت‌نام، باید سه‌ماهه VAT Return ارسال کنید و VAT جمع‌شده منهای VAT پرداختی را به HMRC بپردازید. Flat Rate VAT Scheme برای کسب‌وکارهای کوچک که می‌توانید درصد ثابتی از فروش به عنوان VAT بپردازید - ساده‌تر اما ممکن است بیشتر یا کمتر از روش عادی باشد.

Council Tax - مالیات شورا

Council Tax مالیات محلی سالانه برای خدمات شهرداری است. مبلغ بستگی به Band یعنی رده ملک و شورای محلی دارد. در انگلستان هشت Band از A تا H بر اساس ارزش مسکن برای مهاجران سال ۱۹۹۱ است. Band A پایین‌ترین و Band H بالاترین. مبلغ معمولاً بین ۱,۰۰۰ تا ۳,۰۰۰ پوند سالانه برای بیشتر خانه‌ها اما در لندن و مناطق گران‌تر می‌تواند بیشتر باشد. Single Person Discount تخفیف بیست و پنج درصد اگر تنها زندگی می‌کنید. Student Discount اگر دانشجو تمام وقت هستید معاف یا تخفیف دارید.

Stamp Duty Land Tax - مالیات تمبر زمین

SDLT یا Stamp Duty Land Tax هنگام خرید ملک در انگلستان و ولز پرداخت می‌شود. Scotland و Northern Ireland سیستم‌های جداگانه دارند. برای خانه اصلی نرخ‌ها صفر تا ۲۵۰,۰۰۰ پوند، پنج درصد بین ۲۵۰,۰۰۱ تا ۹۲۵,۰۰۰ پوند، ده درصد بین ۹۲۵,۰۰۱ تا ۱.۵ میلیون پوند و دوازده درصد بالای ۱.۵ میلیون پوند است. برای خریداران اولین خانه معافیت تا ۴۲۵,۰۰۰ پوند و صفر تا این مبلغ و پنج درصد بین ۴۲۵,۰۰۱ تا ۶۲۵,۰۰۰ پوند. برای Additional Properties یعنی خانه‌های اضافی سه درصد اضافی روی همه پله‌ها. مثلاً اگر خانه ۴۰۰,۰۰۰ پوندی بخرید و خانه اول شماست، اولین ۲۵۰,۰۰۰ پوند معاف و ۱۵۰,۰۰۰ پوند باقیمانده ضربدر پنج درصد می‌شود ۷,۵۰۰ پوند SDLT. اگر خانه دوم باشد، می‌شود ۱۹,۵۰۰ پوند.

ISA - حساب پس‌انداز معاف از مالیات

ISA یا Individual Savings Account یکی از بهترین ابزارهای مالیاتی بریتانیا است. می‌توانید تا ۲۰,۰۰۰ پوند سالانه در ISA بگذارید و تمام بهره، سود سهام و سود سرمایه کاملاً معاف از مالیات است. Cash ISA برای پس‌انداز نقدی. Stocks & Shares ISA برای سرمایه‌گذاری در سهام، اوراق قرضه و صندوق‌ها. Lifetime ISA برای خرید اولین خانه یا بازنشستگی که دولت بیست و پنج درصد Bonus می‌دهد تا سقف ۱,۰۰۰ پوند سالانه - یعنی اگر ۴,۰۰۰ پوند بگذارید، ۱,۰۰۰ پوند رایگان می‌گیرید. Junior ISA برای کودکان زیر هجده سال تا ۹,۰۰۰ پوند سالانه. استفاده از ISA Allowance هر سال ضروری است چون Carry Forward ندارد - اگر امسال استفاده نکنید، از بین می‌رود.

Pension - بازنشستگی

Workplace Pension بازنشستگی شغلی اجباری برای همه کارمندان است. Auto-Enrolment یعنی کارفرما باید شما را ثبت‌نام کند. حداقل کمک کارمند پنج درصد و کارفرما سه درصد - جمع هشت درصد حقوق. کمک‌های شما Tax Relief یعنی معافیت مالیاتی دارند. اگر Basic Rate taxpayer هستید، برای هر ۸۰ پوند که می‌ریزید دولت ۲۰ پوند اضافه می‌کند. اگر Higher Rate هستید، می‌توانید اضافی بیست درصد از طریق Tax Return بازیابی کنید. Annual Allowance حد سقف سالانه ۶۰,۰۰۰ پوند است. Lifetime Allowance که سقف کل عمر بود در ۲۰۲۳ لغو شد. SIPP یا Self-Invested Personal Pension برای کسانی که می‌خواهند خودشان سرمایه‌گذاری را کنترل کنند. State Pension بازنشستگی دولتی برای کسانی که حداقل ده سال NI پرداخته‌اند. Full State Pension نیاز به سی و پنج سال NI دارد و مبلغ حدود ۲۲۱ پوند هفتگی است - حدود ۱۱,۵۰۰ پوند سالانه که کافی نیست پس بازنشستگی خصوصی ضروری است.

Non-Dom Status - وضعیت غیرمقیم

یکی از ویژگی‌های منحصر به فرد بریتانیا Non-Domiciled یا Non-Dom Status بوده که اخیراً تغییر کرده است. قبلاً اگر Domicile خارج از بریتانیا داشتید، می‌توانستید Remittance Basis استفاده کنید - یعنی فقط درآمد و سود سرمایه که به بریتانیا می‌آورید مالیات می‌شد. اما از آوریل ۲۰۲۵، Non-Dom Status لغو شده و سیستم جدید Four-Year Foreign Income and Gains Regime معرفی شده. تازه‌واردانی که در ده سال گذشته Resident نبوده‌اند می‌توانند چهار سال اول درآمد و سود سرمایه خارجی را معاف داشته باشند.

نکات ویژه برای ایرانی‌ها

برای ایرانی‌هایی که به بریتانیا می‌روند چند نکته مهم وجود دارد. اول اینکه بریتانیا و ایران توافقنامه جلوگیری از مالیات مضاعف دارند که از مالیات دوبار جلوگیری می‌کند. دوم اینکه National Insurance Number یا NINO فوری بگیرید. این نه کاراکتری شناسه شما برای کار، مالیات و مزایای اجتماعی است. می‌توانید آنلاین درخواست دهید. سوم اینکه UTR یا Unique Taxpayer Reference اگر Self-Assessment نیاز دارید باید از HMRC بگیرید. این ده رقمی شناسه مالیاتی شماست. چهارم اینکه از Accountant یا Tax Adviser استفاده کنید خصوصاً اگر Self-Employed یا Limited Company دارید. هزینه معمولاً بین ۵۰۰ تا ۲,۰۰۰ پوند سالانه. پنجم اینکه ISA Allowance را هر سال استفاده کنید. ۲۰,۰۰۰ پوند معافیت مالیاتی سالانه فرصت عالی است. ششم اینکه به Workplace Pension حداقل تا Employer Match کمک کنید. این پول رایگان است. سپس SIPP یا ISA را پر کنید. هفتم اینکه اگر تازه‌وارد هستید و درآمد خارجی قابل توجه دارید، Four-Year Foreign Income Regime را بررسی کنید. هشتم اینکه NHS رایگان است اگر Resident هستید. باید Immigration Health Surcharge پرداخته باشید هنگام اخذ ویزا - حدود ۶۲۴ پوند سالانه. نهم اینکه Council Tax Discount ها را بررسی کنید. Single Person، Student یا Low Income ممکن است تخفیف داشته باشید. دهم اینکه درباره Brexit و تأثیرش بدانید. روابط با EU تغییر کرده و برخی قوانین تغییر می‌کند. به‌روز بمانید.

منابع مفید

برای اطلاعات رسمی مالیاتی Gov.uk/tax وب‌سایت دولت. HMRC.gov.uk برای اداره درآمد و گمرک. Personal Tax Account فضای شخصی آنلاین برای مدیریت امور مالیاتی. Gov.uk/log-in-register-hmrc-online-services برای ثبت‌نام خدمات آنلاین. MoneyHelper.org.uk برای مشاوره مالی رایگان. ACCA.org.uk و ICAEW.com برای یافتن حسابدار مجاز. Citizens Advice برای مشاوره عمومی رایگان.

جمع‌بندی

سیستم مالیاتی بریتانیا پیچیده است با Income Tax تا چهل و پنج درصد، National Insurance تا چهارده درصد، VAT بیست درصد، Council Tax، Stamp Duty و سایر مالیات‌ها. بار کل می‌تواند بین سی تا پنجاه درصد درآمد باشد. اما مزایایی مثل NHS رایگان، State Pension، ISA معافیت مالیاتی، Workplace Pension با Employer Match، Personal Allowance سخاوتمندانه و سیستم‌های دیجیتالی کارآمد HMRC دریافت می‌کنید. نکات کلیدی شامل فهمیدن Personal Allowance و Tax Brackets، پرداخت NI برای مزایای آینده، استفاده حداکثری از ISA هر سال، کمک به Workplace Pension تا Employer Match، استفاده از Tax Relief روی Pension، برنامه‌ریزی CGT با Annual Exempt Amount، گرفتن NINO فوری، استفاده از Accountant برای Self-Assessment، درخواست Council Tax Discounts و بهره‌مندی از NHS رایگان است. با آگاهی و برنامه‌ریزی، می‌توانید بار مالیاتی را مدیریت کنید و از زندگی در یکی از مهم‌ترین مراکز مالی و فرهنگی جهان لذت ببرید.