راهنمای جامع مالیات و حسابداری در اسپانیا

مقدمه

سیستم مالیاتی اسپانیا یک سیستم پیچیده و چندسطحی است که در سال‌های اخیر تغییرات زیادی داشته است. اسپانیا چهارمین اقتصاد منطقه یورو و یکی از محبوب‌ترین مقاصد برای مهاجران و بازنشستگان اروپایی است. برای کسانی که به اسپانیا می‌روند، فهمیدن سیستم مالیاتی بسیار مهم است چون نرخ‌ها نسبتاً بالا هستند. ویژگی اصلی سیستم مالیاتی اسپانیا این است که هم مالیات‌های Central یعنی مرکزی و هم Autonómicas یعنی منطقه‌ای دارد. اسپانیا هفده منطقه خودمختار دارد و هر کدام برخی اختیارات مالیاتی دارند. این یعنی نرخ‌ها و قوانین می‌توانند بین مناطق متفاوت باشند. Agencia Tributaria یا اداره مالیات اسپانیا سازمان مسئول جمع‌آوری مالیات‌های مرکزی است. País Vasco یعنی باسک و Navarra سیستم‌های مالیاتی کاملاً مستقل دارند به دلیل توافقات تاریخی خاص. سال مالیاتی همان سال تقویمی است از اول ژانویه تا سی و یکم دسامبر. Declaración de la Renta یا اظهارنامه مالیات بر درآمد باید بین آوریل و ژوئن سال بعد ارسال شود. برای سال ۲۰۲۴، مهلت از اول آوریل تا سی ژوئن ۲۰۲۵ است. یک نکته مهم این است که اسپانیا بین Resident یعنی مقیم و Non-resident تفاوت قائل می‌شود. اگر بیش از ۱۸۳ روز در سال در اسپانیا باشید یا مرکز منافع اقتصادی شما در اسپانیا باشد، Resident محسوب می‌شوید و باید کل درآمد جهانی را اظهار کنید.

مالیات بر درآمد شخصی - IRPF

IRPF یا Impuesto sobre la Renta de las Personas Físicas مالیات بر درآمد اشخاص حقیقی است. این مهم‌ترین مالیات مستقیم در اسپانیا است. سیستم بر اساس Progressive یعنی پیشرونده عمل می‌کند و شامل دو بخش است - State یعنی مرکزی و Regional یعنی منطقه‌ای. برای سال ۲۰۲۵، پله‌های مالیاتی مرکزی به این صورت است که تا ۱۲,۴۵۰ یورو نرخ نه و نیم درصد، بین ۱۲,۴۵۰ تا ۲۰,۲۰۰ یورو نرخ دوازده درصد، بین ۲۰,۲۰۰ تا ۳۵,۲۰۰ یورو نرخ پانزده درصد، بین ۳۵,۲۰۰ تا ۶۰,۰۰۰ یورو نرخ هجده و نیم درصد، بین ۶۰,۰۰۰ تا ۳۰۰,۰۰۰ یورو نرخ بیست و دو و نیم درصد و بالای ۳۰۰,۰۰۰ یورو نرخ بیست و چهار و نیم درصد است. این فقط بخش مرکزی است. هر منطقه خودمختار پله‌های خودش را دارد که معمولاً شبیه مرکزی است اما می‌تواند متفاوت باشد. جمع نرخ مرکزی و منطقه‌ای نرخ کل را می‌دهد. برای مثال در Madrid که یکی از منطقه‌های کم‌مالیات است، جمع کل نرخ‌ها تا ۱۲,۴۵۰ یورو نوزده درصد، تا ۲۰,۲۰۰ یورو بیست و چهار درصد، تا ۳۵,۲۰۰ یورو سی درصد، تا ۶۰,۰۰۰ یورو سی و هفت درصد، تا ۳۰۰,۰۰۰ یورو چهل و پنج درصد و بالای ۳۰۰,۰۰۰ یورو چهل و هفت درصد می‌شود. در Cataluña که مالیات بالاتری دارد، نرخ‌های کل می‌تواند چند درصد بیشتر باشد. حداکثر می‌تواند به پنجاه درصد یا بیشتر برسد. بیایید با مثالی محاسبه کنیم. فرض کنید در Madrid زندگی می‌کنید با درآمد سالانه ۴۵,۰۰۰ یورو. اولین ۱۲,۴۵۰ یورو ضربدر نوزده درصد می‌شود ۲,۳۶۶ یورو. بعدی ۷,۷۵۰ یورو یعنی تا ۲۰,۲۰۰ ضربدر بیست و چهار درصد می‌شود ۱,۸۶۰ یورو. بعدی ۱۵,۰۰۰ یورو یعنی تا ۳۵,۲۰۰ ضربدر سی درصد می‌شود ۴,۵۰۰ یورو. باقیمانده ۹,۸۰۰ یورو ضربدر سی و هفت درصد می‌شود ۳,۶۲۶ یورو. جمع کل IRPF حدود ۱۲,۳۵۲ یورو که نرخ موثر حدود بیست و هفت و نیم درصد است. اما این قبل از کسورات و معافیت‌ها است که می‌تواند مالیات را کاهش دهد.

Retenciones - کسر در منبع

برای کارمندان، کارفرما Retenciones یعنی کسر در منبع انجام می‌دهد. درصد کسر بستگی به درآمد، وضعیت خانوادگی و سایر عوامل دارد. معمولاً بین ده تا بیست و پنج درصد حقوق ناخالص. کارمند باید فرم Modelo 145 را پر کند که شرایط شخصی مثل تأهل، فرزندان، مسکن برای مهاجران و سایر موارد را اعلام می‌کند. بر اساس این، کارفرما درصد کسر را محاسبه می‌کند. در پایان سال، وقتی Declaración de la Renta را ارسال می‌کنید، کل مالیات واقعی محاسبه می‌شود. اگر Retenciones بیشتر از مالیات واقعی بوده، Devolución یعنی بازپرداخت دریافت می‌کنید. اگر کمتر بوده، باید تفاوت را بپردازید. بسیاری از مردم Devolución دریافت می‌کنند چون Retenciones معمولاً محافظه‌کارانه محاسبه می‌شود.

کسورات و معافیت‌ها

اسپانیا برخی کسورات و معافیت‌ها دارد. Mínimo Personal یعنی حداقل شخصی معافیت پایه است که برای همه ۵,۵۵۰ یورو. اگر بالای ۶۵ سال دارید ۶,۷۰۰ یورو و بالای ۷۵ سال ۸,۱۰۰ یورو. Mínimo por Descendientes یعنی حداقل برای فرزندان برای اولین فرزند ۲,۴۰۰ یورو، دومین ۲,۷۰۰ یورو، سومین ۴,۰۰۰ یورو و چهارمین به بعد ۴,۵۰۰ یورو. اگر فرزند زیر سه سال است، ۲,۸۰۰ یورو اضافه. Mínimo por Ascendientes یعنی حداقل برای اصول اگر از والدین بالای ۶۵ سال که با شما زندگی می‌کنند مراقبت می‌کنید، ۱,۱۵۰ یورو برای هر کدام. Gastos Deducibles هزینه‌های قابل کسر برای کارمندان محدود است. Cuotas Sindicales یعنی حق عضویت اتحادیه، Gastos de Defensa Jurídica یعنی هزینه‌های دفاع حقوقی مرتبط با کار و Cuotas a Colegios Profesionales یعنی حق عضویت کالج‌های حرفه‌ای قابل کسر است. Aportaciones a Planes de Pensiones یعنی کمک به برنامه‌های بازنشستگی خصوصی تا ۱,۵۰۰ یورو سالانه قابل کسر است. این سقف پایینی است در مقایسه با کشورهای دیگر. Deducción por Vivienda Habitual یعنی کسر خانه اصلی برای وام مسکنی که قبل از ۲۰۱۳ گرفته شده تا ۱۵ درصد بهره پرداختی قابل کسر است. برای وام‌های جدید این کسر وجود ندارد. برخی مناطق خودمختار کسورات اضافی دارند مثل خرید خانه اول، تولد یا فرزندخواندگی، هزینه‌های مدرسه یا مراقبت از فرزند.

تأمین اجتماعی - Seguridad Social

علاوه بر IRPF، کارمندان باید Cotizaciones یعنی کمک به Seguridad Social بپردازند. این شامل بیمه سلامت، بازنشستگی، بیکاری و سایر مزایا می‌شود. نرخ کل تأمین اجتماعی حدود سی و شش و نیم درصد Salario Bruto یعنی حقوق ناخالص است. کارمند شش و سه دهم درصد و کارفرما بیست و نه و نه دهم درصد می‌پردازد. بار اصلی روی کارفرماست. این تا Base de Cotización یعنی پایه کمک محاسبه می‌شود که حداقل و حداکثر دارد. برای سال ۲۰۲۵، حداقل ماهانه حدود ۱,۳۲۳ یورو و حداکثر ۴,۷۲۰ یورو است. اگر حقوق بیشتر باشد، فقط تا سقف کمک محاسبه می‌شود. با حقوق ماهانه ۳,۰۰۰ یورو، کمک کارمند حدود ۱۹۵ یورو و کارفرما حدود ۸۹۷ یورو می‌شود. Autónomos یعنی خویش‌فرماها باید کل کمک را خودشان بپردازند. نرخ بستگی به Base de Cotización که انتخاب می‌کنند دارد اما معمولاً بین ۳۰۰ تا ۵۰۰ یورو ماهانه.

مالیات بر شرکت‌ها - Impuesto de Sociedades

مالیات شرکتی در اسپانیا Impuesto de Sociedades نامیده می‌شود. نرخ استاندارد بیست و پنج درصد سود خالص است. برای شرکت‌های کوچک با فروش کمتر از یک میلیون یورو، نرخ کاهش‌یافته بیست و سه درصد اعمال می‌شود. برای Startup ها یا شرکت‌های نوپا در دو سال اول فعالیت، نرخ پانزده درصد است. برای شرکت‌های بزرگ با فروش بیش از شش میلیون یورو، ممکن است Pago Fraccionado یعنی پرداخت کسری اضافی مجبور باشند که نرخ موثر را کمی بالاتر می‌برد. Sociedades Limitadas یا SL که شرکت با مسئولیت محدود محبوب‌ترین شکل شرکت در اسپانیا است. حداقل سرمایه ۳,۰۰۰ یورو. Sociedades Anónimas یا SA که شرکت سهامی با حداقل سرمایه ۶۰,۰۰۰ یورو برای شرکت‌های بزرگ‌تر. علاوه بر مالیات شرکتی، اگر سود تقسیم شود، سهامداران باید مالیات بر سود سهام بپردازند که نرخ‌های Capital Gains دارد.

مالیات سود سرمایه - Rendimientos del Capital

درآمدهای سرمایه و سود سرمایه در اسپانیا جداگانه از درآمد کاری مالیات می‌شوند با نرخ‌های Savings Income یعنی درآمد پس‌انداز. برای سال ۲۰۲۵، نرخ‌های مرکزی این است که تا ۶,۰۰۰ یورو نوزده درصد، بین ۶,۰۰۰ تا ۵۰,۰۰۰ یورو بیست و یک درصد، بین ۵۰,۰۰۰ تا ۲۰۰,۰۰۰ یورو بیست و سه درصد و بالای ۲۰۰,۰۰۰ یورو بیست و شش درصد. مناطق خودمختار می‌توانند بخش خودشان را تعیین کنند. در Madrid جمع کل تا ۶,۰۰۰ یورو بیست و شش درصد، تا ۵۰,۰۰۰ یورو بیست و چهار درصد، تا ۲۰۰,۰۰۰ یورو بیست و هشت درصد و بالای آن سی درصد. این شامل Interest یعنی بهره از حساب‌های پس‌انداز، Dividends یعنی سود سهام، Capital Gains از فروش سهام، اوراق قرضه یا سایر دارایی‌ها و درآمد اجاره از املاک می‌شود. برای املاک، اگر خانه اصلی خود را بفروشید و سود کنید، اگر بالای ۶۵ سال باشید یا پول را برای خرید خانه جدید اصلی استفاده کنید، ممکن است معافیت کامل یا جزئی داشته باشید.

IVA - مالیات بر ارزش افزوده

IVA یا Impuesto sobre el Valor Añadido معادل VAT است. نرخ‌ها سه سطح دارند - General که بیست و یک درصد، Reducido که ده درصد و Superreducido که چهار درصد. نرخ بیست و یک درصد برای اکثر کالاها و خدمات اعمال می‌شود. نرخ ده درصد برای مواد غذایی اساسی، حمل‌ونقل، هتل‌ها، رستوران‌ها، فعالیت‌های فرهنگی و برخی خدمات پزشکی. نرخ چهار درصد برای نان، شیر، میوه، سبزیجات، تخم‌مرغ، کتاب، روزنامه، دارو و خانه‌های اجتماعی. برخی خدمات معاف هستند مثل خدمات پزشکی بیشتر، آموزش، خدمات مالی و بیمه، اجاره مسکونی و معاملات املاک مستعمل. برای کسب‌وکارها، اگر فروش سالانه در اکثر فعالیت‌ها بیش از ۱,۰۰۰ یورو باشد باید IVA ثبت‌نام کنید. برای برخی فعالیت‌ها آستانه بالاتر است. بعد از ثبت‌نام، باید فصلی Modelo 303 که اظهارنامه IVA و سالانه Modelo 390 که خلاصه سالانه ارسال کنید.

مالیات املاک

IBI یا Impuesto sobre Bienes Inmuebles مالیات املاک سالانه توسط شهرداری‌ها جمع‌آوری می‌شود. نرخ بستگی به شهرداری دارد اما معمولاً بین صفر و چهار تا یک و سه دهم درصد Valor Catastral یعنی ارزش ثبتی ملک. Valor Catastral معمولاً پایین‌تر از ارزش بازار است. برای آپارتمان متوسط، IBI ممکن است بین دویست تا هزار یورو سالانه باشد بسته به شهر و اندازه. ITP یا Impuesto sobre Transmisiones Patrimoniales مالیات انتقال املاک هنگام خرید ملک مستعمل است. نرخ بستگی به منطقه خودمختار دارد اما معمولاً بین شش تا ده درصد قیمت خرید. Madrid شش درصد، Cataluña ده درصد، Valencia ده درصد. برای املاک نو که از سازنده می‌خرید، به جای ITP باید IVA ده درصد بعلاوه AJD که Actos Jurídicos Documentados یعنی اسناد حقوقی که حدود یک تا یک و نیم درصد بپردازید. Plusvalía Municipal مالیات افزایش ارزش زمین هنگام فروش ملک توسط شهرداری است. مبلغ بستگی به سال‌های مالکیت و Valor Catastral دارد. Impuesto sobre el Patrimonio مالیات بر ثروت که برای دارایی‌های بالای ۷۰۰,۰۰۰ یورو اعمال می‌شود. نرخ بستگی به منطقه دارد و بین صفر و دو تا سه و پنج درصد. Madrid این مالیات را لغو کرده اما Cataluña و سایر مناطق دارند.

Golden Visa و Non-Resident

برای خارجی‌هایی که می‌خواهند در اسپانیا سرمایه‌گذاری کنند، Golden Visa برنامه اقامت از طریق سرمایه‌گذاری است. اگر ملکی بیش از ۵۰۰,۰۰۰ یورو بخرید یا سرمایه‌گذاری دیگری انجام دهید، می‌توانید اقامت بگیرید. اما توجه کنید که اقامت به معنای مقیم مالیاتی نیست. اگر کمتر از ۱۸۳ روز در سال در اسپانیا باشید، Non-resident مالیاتی هستید. Non-residents فقط روی درآمد اسپانیا مالیات می‌پردازند نه درآمد جهانی. نرخ ثابت بیست و چهار درصد برای درآمد کار و سود سرمایه اعمال می‌شود. برای شهروندان EU/EEA نرخ پله‌ای مثل Residents. اگر مسکن برای مهاجران اسپانیا دارید و اجاره می‌دهید، باید Modelo 210 سه‌ماهه ارسال کنید و مالیات بر درآمد اجاره بپردازید.

Beckham Law - قانون بکهام

یک رژیم مالیاتی خاص برای expatriates جدید در اسپانیا وجود دارد که Beckham Law نامیده می‌شود چون دیوید بکهام فوتبالیست معروف اولین کسی بود که استفاده کرد. Régimen de Impatriados یا رژیم مهاجران وارده به افرادی که تازه به اسپانیا می‌آیند برای کار اجازه می‌دهد تا شش سال به عنوان Non-resident مالیاتی در نظر گرفته شوند حتی اگر بیش از ۱۸۳ روز در اسپانیا باشند. این یعنی فقط روی درآمد اسپانیا مالیات می‌پردازند با نرخ ثابت بیست و چهار درصد تا ۶۰۰,۰۰۰ یورو و چهل و پنج درصد بالای آن. درآمد خارج از اسپانیا معاف است. این برای کسانی که درآمد جهانی قابل توجه دارند یا دارایی‌های خارجی زیادی دارند بسیار مفید است. اما شرایط خاصی دارد - باید برای کار به اسپانیا بیایید، پنج سال قبل نباید Resident بوده باشید، قرارداد کاری با شرکت اسپانیایی داشته باشید و حقوق سالانه حداقل معمولاً بالای ۶۰,۰۰۰ یورو.

Autónomos - خویش‌فرمایی

برای Trabajadores Autónomos یعنی کارگران خویش‌فرما یا Freelancers، باید در Seguridad Social به عنوان Autónomo ثبت‌نام کنید. این یعنی باید Cuota de Autónomos ماهانه بپردازید. از ژانویه ۲۰۲۳، سیستم جدید بر اساس درآمد واقعی معرفی شد. قبلاً مبلغ ثابت بود اما حالا بستگی به Rendimientos Netos یعنی درآمد خالص دارد. برای سال ۲۰۲۵، اگر درآمد ماهانه زیر ۶۷۰ یورو است، Cuota حدود ۲۲۵ یورو. اگر بین ۶۷۰ تا ۹۰۰ یورو، حدود ۲۴۰ یورو. برای درآمدهای بالاتر، تدریجاً افزایش می‌یابد تا حداکثر حدود ۵۳۰ یورو برای درآمد بالای ۶,۰۰۰ یورو ماهانه. این Cuota شامل بازنشستگی، بیمه سلامت، بیماری موقت و سایر مزایا می‌شود. اما پوشش کمتر از کارمندان است. علاوه بر Cuota، باید IRPF بپردازید. درآمدهای Autónomo در Declaración de la Renta اظهار می‌شوند. می‌توانید هزینه‌ها را کسر کنید - اجاره دفتر، تجهیزات، لوازم، بیمه، Cuota Autónomos، بخشی از خانه اگر Home Office دارید و سایر هزینه‌های مرتبط. باید Modelo 130 فصلی برای پیش‌پرداخت IRPF ارسال کنید. در پایان سال با Declaración تسویه می‌شود.

نکات ویژه برای ایرانی‌ها

برای ایرانی‌هایی که به اسپانیا می‌روند چند نکته مهم وجود دارد. اول اینکه اسپانیا و ایران توافقنامه جلوگیری از مالیات مضاعف دارند. این مهم است اگر درآمد یا دارایی در هر دو کشور دارید. دوم اینکه NIE یا Número de Identidad de Extranjero که شماره شناسایی خارجی فوری بگیرید. این برای همه کارها از باز کردن حساب بانکی تا خرید ملک تا ثبت‌نام مالیاتی ضروری است. سوم اینکه منطقه مناسب برای زندگی را انتخاب کنید. Madrid مالیات پایین‌تر دارد در مقایسه با Cataluña یا Valencia. اگر مالیات برایتان مهم است، می‌تواند تفاوت قابل توجهی ایجاد کند. چهارم اینکه از Asesor Fiscal یعنی مشاور مالیاتی استفاده کنید. سیستم اسپانیا پیچیده است و داشتن کمک حرفه‌ای ارزشش را دارد. هزینه معمولاً بین ۲۰۰ تا ۵۰۰ یورو سالانه. پنجم اینکه زبان اسپانیایی یاد بگیرید. اسناد رسمی به اسپانیایی است و بسیاری از کارمندان Agencia Tributaria فقط اسپانیایی صحبت می‌کنند. در Barcelona کاتالان هم رایج است. ششم اینکه اگر می‌خواهید Beckham Law استفاده کنید، باید در شش ماه اول ورود درخواست دهید. فرصت را از دست ندهید. هفتم اینکه اگر ملک می‌خرید، هزینه‌های اضافی را در نظر بگیرید. ITP یا IVA بعلاوه AJD، وکیل، نوتاریو، ثبت و سایر هزینه‌ها می‌تواند ده تا پانزده درصد اضافه باشد. هشتم اینکه Modelo 720 را جدی بگیرید. اگر Resident هستید و دارایی خارج از اسپانیا بیش از ۵۰,۰۰۰ یورو دارید، باید سالانه اظهار کنید. عدم اظهار جریمه‌های سنگین دارد. نهم اینکه هزینه زندگی در شهرهای بزرگ مثل Madrid و Barcelona بالا است اما در شهرهای کوچک‌تر معقول. برنامه‌ریزی بودجه کنید. دهم اینکه از سیستم بهداشت عمومی استفاده کنید. اگر کمک Seguridad Social می‌کنید، حق دسترسی به Sistema Nacional de Salud دارید که کیفیت خوبی است.

منابع مفید

برای اطلاعات رسمی مالیاتی Agencia Tributaria در agenciatributaria.es وب‌سایت رسمی با راهنماها، فرم‌ها و خدمات آنلاین. Sede Electrónica پورتال الکترونیکی برای ارسال اظهارنامه و مدیریت امور مالیاتی. Seguridad Social در seg-social.es برای تأمین اجتماعی و Autónomos. Renta Web برنامه آنلاین برای تهیه و ارسال Declaración de la Renta. برای NIE oficinas de extranjería یا پلیس ملی. برای مشاوره مالیاتی Colegios de Gestores Administrativos یا انجمن‌های Asesores Fiscales.

جمع‌بندی

سیستم مالیاتی اسپانیا پیچیده و چندلایه است با نرخ‌های نسبتاً بالا. مالیات بر درآمد شخصی می‌تواند به چهل و هفت تا پنجاه درصد برسد، مالیات شرکتی بیست و پنج درصد، IVA بیست و یک درصد و مالیات‌های املاک قابل توجه. اما کسورات و معافیت‌هایی وجود دارد و برخی مناطق مثل Madrid مالیات پایین‌تر دارند. برنامه‌های خاص مثل Beckham Law می‌تواند برای expatriates جدید بسیار مفید باشد. نکات کلیدی شامل فهمیدن تفاوت بین Resident و Non-resident، انتخاب منطقه با مالیات مناسب، استفاده از کسورات مجاز خصوصاً برای Autónomos، در نظر گرفتن Beckham Law اگر واجد شرایط، مشاوره با Asesor Fiscal، ارسال Modelo 720 برای دارایی‌های خارجی، برنامه‌ریزی برای هزینه‌های اضافی خرید ملک، یادگیری زبان اسپانیایی و نگهداری دقیق مستندات و رسیدها است. با آگاهی و برنامه‌ریزی، می‌توانید بار مالیاتی را بهینه کنید و از زندگی در اسپانیا با آب و هوای عالی، فرهنگ غنی و کیفیت زندگی بالا لذت ببرید.